TUỔI THƠ NƠI XÓM NÚI

Về tác phẩm

Tuổi Thơ Nơi Xóm Núi

Quyển sách này được viết từ những ký ức và lời kể của các nhân vật có thật có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đời tôi, lồng vào các câu chuyện là những suy nghĩ riêng của chính tôi từ thời thơ ấu. Hình ảnh được khắc họa rõ nét và có ảnh hưởng sâu sắc đến tâm hồn tôi chính là mẹ, trong suốt thời thơ ấu của mình và sau này vẫn vậy, trong rất nhiều những thần tượng của từng lĩnh vực khác nhau, tôi vẫn giữ trong lòng vị trí cao nhất dành cho thần tượng đặc biệt này.

Tôi đã đưa bản thảo của cuốn sách này cho mẹ đọc trước khi quyết định xuất bản, vì bà là nhân vật đóng vai trò quan trọng trong câu chuyện. Và chỉ mới đọc phần mở đầu thì bà đã khóc. Có những câu chuyện rất thật và sống động đến nỗi người trong cuộc tưởng như tái hiện lại cuộc đời mình. Tôi không tham vọng về việc trở nên nổi tiếng hay được bạn bè thán phục, nhưng lại luôn có tham vọng về việc mang lại niềm tự hào cho mẹ. Và bởi vì như vậy, tuổi thơ của tôi đã chất đầy tham vọng như thế!

Tôi cũng đã phải nhờ một trong những người bạn thủa ấu thơ nhắc lại những sự kiện mà chính tác giả đã không còn nhớ gì về nó. Nhờ có người bạn ấy mà những kỷ niệm sống động ngày nào được tô vẽ lại rất chân thật và hồn nhiên như chính tuổi thơ của những đứa trẻ nghèo.

Được sự ủng hộ và chia sẻ của những người thân yêu, tôi quyết tâm hoàn thành quyển truyện ngắn này trong năm 2017 mặc dù trải qua rất nhiều những thử thách về mặt thời gian cho công việc ở vai trò mới, và phải hoàn thành những dự án rất quan trọng của gia đình.

Tôi đã phải tận dụng bất kỳ thời gian nào có được, vào giờ nghỉ trưa ở công ty, trong lúc chờ máy bay hoặc ngồi xe di chuyển công tác, trong các chuyến công tác tỉnh, sau khi hoàn tất công việc và trở về khách sạn nghỉ ngơi, sau các chuyến thăm viếng thị trường, sau khi hoàn tất các công việc gia đình, thỉnh thoảng lại trong một vài đêm mất ngủ…

Quyển sách này đã được viết và hiệu chỉnh suốt một năm, bởi các ký ức của tôi ùa về không theo thứ tự thời gian nào, bởi tôi phải dành nhiều thời gian thu góp các dữ kiện được cung cấp từ gia đình và bè bạn.

Ai cũng có một tuổi thơ của riêng mình. Có những tuổi thơ ngọt ngào và cũng có những tuổi thơ dữ dội. Tuổi thơ của tôi qua quyển sách này vừa ngọt ngào mà cũng vừa dữ dội. Hy vọng đem lại cho các bạn những hồi ức chân thật và sống động như thể tìm lại được tuổi thơ của chính mình.

VỀ TÁC GIẢ

LÊ NGỌC VĨNH TRINH (VT-TH)

Tôi sinh ra và lớn lên tại một xóm núi yên bình thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Hiện đang sống tại Thành Phố Hồ Chí Minh cùng gia đình nhỏ của mình. Tôi có hai con trai và hiện đang công tác ở một công ty bia liên doanh giữa Hà Lan và Việt Nam.

Tôi xuất thân trong một gia đình nông dân đặc biệt, làm rất nhiều nghề để kiếm sống. Tôi may mắn được sinh ra và lớn lên trong sự yêu thương của gia đình, được theo học và tham gia các kỳ thi chuyên văn từ thời cấp một.

Tôi từng xuất bản tập thơ đầu tay mang tên Tình Xưa Sắc Tím năm 2016 sau hai mươi năm ấp ủ bao kỷ niệm của mối tình đầu thơ đẹp. Chính quyển thơ nhỏ này là động lực mạnh mẽ cho tôi dám viết tiếp về mình, bởi tôi tin rằng những chia sẻ của tôi ít nhất có thể tác động tích cực đến một vài người đang hoặc sẽ rơi vào các hoàn cảnh mà tôi đã trải qua.

Viết về mình rất khó, khó ở chỗ nó có thể không chân thật, nó có thể bị bóp méo theo một ý đồ định trước. Viết về tuổi thơ của mình, tôi phải nghe, phải đọc và quan sát rất nhiều để gắn kết những sự kiện và câu chuyện có thật, phải quay về lại bối cảnh của gần bốn mươi năm về trước để thấu hiểu và chọn lọc những chi tiết thật nhất có thể.

Sinh ra trong tuổi thơ nghèo khó, tôi cảm thấy thật may mắn vì trải qua những tháng ngày như thế. Nhờ nó, tôi đã có những trải nghiệm thật tuyệt vời mà một đứa trẻ thành thị sẽ không có được. Suốt những năm tháng cuộc đời đã trải qua, kể cả trong những điều kiện khó khăn nhất, tôi vẫn luôn xem mình là ngôi sao may mắn khi còn sống để có mặt trong cuộc sống này.

Tôi không có ý định chọn con đường sáng tác vào lúc này, viết chỉ để đáp lại một tiếng nói thôi thúc từ quá khứ, để đáp lại tiếng đời êm ái mà một ngày kia nếu tôi không làm gì nó sẽ tự động mất đi.

Và vì “cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ...” (cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn)

TUỔI THƠ NƠI XÓM NÚI

CHÀO ĐỜI TRONG THƯƠNG YÊU

“Ta không được chọn nơi mình sinh ra. Nhưng ta được chọn cách mình sẽ sống”

Một tác giả khuyết danh đã viết như vậy, và tôi tâm đắc về điều đó.

Tôi cảm thấy thật may mắn khi được sinh ra và lớn lên ở một vùng đất nghèo, trước mặt là núi đá, phía sau là một cánh đồng. Đất đai không mấy màu mỡ mà toàn là cát và đá. Người ta bảo rằng ở mảnh đất này ai cũng khô sạm đi.

Mẹ tôi là một điển hình.

Mẹ tôi vốn ở Sài Gòn, khi lập gia đình mới theo ba về Bà Rịa này. Thời gian giãi nắng dầm mưa trên mảnh đất cát sỏi này đã khiến mẹ tôi từ một cô gái trắng trẻo đất Sài Thành, trở thành một nông dân đen sạm màu của nắng, với bàn tay và đôi chân nứt nẻ những đường dài gây nhức nhối những ngày mưa.

Gia đình nội và ngoại tôi đều ở Sài Gòn, nên vốn dĩ tôi cũng là người Sài Gòn hẳn hoi ấy chứ, rồi ba mẹ theo nhà Nội đi kinh tế mới ở Bà Rịa (lúc đó là Huyện Châu Thành – Tỉnh Đồng Nai). Không điện đóm, không nước, không có sóng phát thanh… chỉ có cát và đá.

- Ở đây heo hút quá

- Mình ráng khai hoang, rồi sau này sẽ ổn…

Cả gia đình thầm động viên nhau vượt qua những khó khăn…

Mẹ sinh chị tôi trước, ngay vào những năm đói, có lẽ đúng như ông bà vẫn nói trời sanh voi sanh cỏ, dù trải qua muôn vàn những khó khăn để vật lộn với cuộc sống mưu sinh, chị tôi vẫn lớn lên mạnh khỏe. Khi chị tôi được năm tuổi thì mẹ sanh tôi, nên chị tôi đã phải phụ giúp mẹ trông chừng tôi rồi. Khi đặt vào một hoàn cảnh bắt buộc nào đó, một đứa trẻ cũng có thể làm được những việc mà người ta tưởng nó không làm được. Dù cho chị tôi khó tránh được thao tác hậu đậu của một đứa trẻ năm tuổi, thì chị ấy vẫn giỏi hơn tôi nhiều lần. Tôi không có những trải nghiệm đặc biệt của chị, và đến lúc này tôi vẫn còn ái mộ cái đứa trẻ năm tuổi ngày ấy của chị tôi.

Vì miếng cơm manh áo mẹ vẫn phải gánh trên vai đôi gánh nước để tưới hết khu vườn trong khi bụng đã râm ran đau những cơn đau đẻ. Phải công nhận là mẹ tôi lúc đó khỏe thật, một bà bầu gần sắp đẻ lại có thể kéo nước từ giếng sâu lên, đổ vô thùng và gánh trên vai, lại có thể di chuyển nhanh nhẹn và bền bỉ như mẹ, khu vườn rộng với những luống rau dài, phải ít nhất hai – ba lần di chuyển như vậy mới hết được một luống rau. Bà bầu ấy còn băng băng đi giữa cánh đồng, lấy rơm cột lại thành một bó to, rồi đội lên đầu và di chuyển về nhà.

Ngay cả bản thân tôi vẫn cho là mình khỏe mạnh khi mang thai, có thể đi làm cho đến ngày cuối cùng rồi mới nhập viện để sanh, thì cũng không bằng một góc của mẹ tôi, bởi vì công việc làm trong văn phòng của tôi nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc gồng người mà tưới cả khu vườn rộng.

Chắc là vì vậy mà một xíu nữa tôi đã bị đẻ rớt ở trước cổng bệnh viện.

Mẹ kể khi được chở tới bệnh viện thì nước ối đã bị vỡ, không đi được nữa nên quỵ xuống ở đó, nhân viên bệnh viện phải đưa băng ca ra và đẩy mẹ tôi thẳng vô phòng sinh, họ liên tục nhắc mẹ ráng đừng rặn vì cái đầu tôi lúc đó đã gần như muốn chui ra ngoài rồi. Chắc chưa có ai sanh nhanh như mẹ tôi sanh tôi. Vừa đẩy vô, chuyển lên bàn sanh, và bác sỹ chưa kịp đeo xong bao tay thì tiếng tôi đã oe oe chào đời.

- Trời ơi cái chị này, đã bảo đừng rặn!

- Sao nhanh quá vậy?

- ….

- Nhanh lên, đưa kéo cho tôi.

- ….

- Oe…oe….

- ….

- Ôi nhìn này, tóc đen quá!

- Tóc của con bé nhiều và đen quá!

- Là con gái, chúc mừng chị!

Bác sĩ và y tá nói với nhau và nói với mẹ tôi.

Ngày xưa không biết trước giới tính thai nhi, nên đi sinh giống như xổ số. Hẳn ba mẹ tôi cũng mong có đứa con trai nối dõi vì đã sinh chị tôi trước đó rồi. Ba mẹ yêu thương đã đón nhận tôi bất chấp hình hài của tôi là gái hay trai. Là con gái thì đã sao, thiếu gì những nữ nhân hào kiệt trong thiên hạ? Mà cho dù chẳng phải nữ nhân hào kiệt gì, thì một đứa trẻ vốn đã là món quà mà thượng đế ban cho con người, và tôi là một đứa trẻ may mắn vì được đón nhận đủ đầy tình yêu thương của ba mẹ khi tôi chào đời.

Trước khi rời bệnh viện, ba mẹ tôi đã bàn với nhau về việc đặt cho tôi một cái tên. Mẹ đề nghị:

- Mình đặt tên con là Trinh nhé!

- Được, tên đó phù hợp với con bé. Nhưng lấy chữ lót là gì bây giờ?

- Tú Trinh… Tú Trinh… à em thích cái cô diễn viên kịch nói Tú Trinh.

- Cô ấy đang nổi tiếng lắm! Tú Trinh? Lê Ngọc Tú Trinh à em?

- Ừm, nghe cũng hay hay.

- Ừ. Vậy để anh đi làm khai sinh cho con bé.

Ra đến chỗ làm giấy khai sinh, không biết là có gì đó thôi thúc ba tôi lại làm khác những gì đã bàn với mẹ, cái tên của tôi được sửa thành Lê Ngọc Vĩnh Trinh. Mẹ tôi cũng đồng ý không cự nự gì khi ba đưa giấy khai sinh về. Cái tên Tú Trinh là của con gái, nhưng cái tên Vĩnh Trinh lại là của con trai.

Vĩnh Trinh được biết như là một đại anh hùng Trung Hoa chỉ xuất thân từ kiếp phu xe, họ Mã, với câu nói bất hủ: “Tôi có thể làm thay đổi bến Thượng Hải này”. Có lẽ, có lẽ ba và mẹ tôi đã mong đợi ở tôi nhiều đến mức muốn lấy tên của người anh hùng đó mà đặt cho tôi? Và hẳn nhiều người từng coi phim Mã Vĩnh Trinh sẽ cũng nghĩ Vĩnh Trinh là con trai. Đến bây giờ thỉnh thoảng tôi vẫn nhận được email gọi mình bằng anh, thậm chí có người gọi điện vào máy vẫn đòi gặp cho bằng được anh Vĩnh Trinh mới chịu.

Sau này lại có một cô ca sĩ là em gái của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tên là Trịnh Vĩnh Trinh. Thế là chẳng biết tôi hát hò có hay ho gì không mà người ta cũng lại ưu ái gọi tôi bằng tên cô ấy. Một số thư tay liên quan đến công việc của một vài đồng nghiệp gởi đến cho tôi vẫn ghi một cách rất đầy đủ là: gởi chị Trịnh Vĩnh Trinh!

Cái tên của tôi cũng nửa nam nửa nữ như thể lúc nhỏ tôi cũng không biết mình là con trai hay con gái. Tôi có thể làm cả hai không? Mạnh mẽ như một thằng con trai, sẵn sàng đương đầu với gian lao, thử thách, chẳng ngại nắng mưa, nặng nhọc, cao thượng và suy nghĩ như một đấng đại trượng phu đầu đội trời chân đạp đất? Hay ủy mị, thướt tha như một tiểu thư liễu yếu đào tơ, mong manh dễ vỡ? Hai cái thể đối lập ấy có thể cùng trong một con người không? Nghe có vẻ mâu thuẫn và khó hiểu, ừ thì con người ta luôn là như vậy, con người ta có thể thay đổi suy nghĩ của mình và biến thành một con người khác nếu người ta muốn, nhưng hai mặt của đồng tiền cùng phải là một giá trị, là chữ hay là số thì cũng phải là đồng tiền trước cái đã.

Sau này khi có đủ kiến thức hơn, tôi đã tự dịch tên mình thành Viên ngọc nhà Lê trong sáng vĩnh cửu (tức Lê Ngọc Vĩnh Trinh) và thường viết ý nghĩa tên gọi đó trên mỗi quyển lưu bút hay nhật ký của mình.

Tôi thường thể hiện một niềm tự hào xen lẫn sự ngạo mạn dễ thấy ở một con bé vẫn nghĩ mình là đặc biệt, đặc biệt đến mức trong các xóm núi bé nhỏ này chẳng có ai đáng để cho tôi làm bạn ngoài chính tôi tự chơi một mình.

Trong mảng ký ức còn chưa phai theo thời gian của mình, cộng với lời kể từ những người đã làm nên tuổi thơ đặc biệt của tôi, đó là hình ảnh của một con nhỏ khá khép kín, ít cười, ít nói như một con búp bê, ánh mắt buồn chất chứa cả một bầu trời không biết là màu gì nhưng man mác và khó tả.

Tôi chỉ thích chơi bán đồ hàng một mình, tự trò chuyện và đổi vai từ người bán hàng sang người mua hàng, tự thêu dệt nên những câu chuyện và tự ướm mình vào bất cứ nhân vật nào trong câu chuyện ấy.

Hy hữu lắm tôi có chơi chung với tụi con nít trong xóm, nhưng nhất định phải giành vai hoàng tử hay một trang nam tử hán nào đó, nếu không là không thèm chơi. Lúc nào tôi cũng nghĩ mình sinh ra phải là một đứa con trai.

TÁI SINH VỚI YÊU THƯƠNG

Đầu những năm tám mươi, một làn sóng vượt biên lớn diễn ra tại quê hương tôi. Hầu hết gia đình đều có người tham gia vượt biên.

Vì vậy mà ở xứ của tôi, nhà nào cũng thường có Việt Kiều. Nhà nội tôi cũng có hai chú là Việt Kiều Canada, các chú họ của tôi là Việt Kiều Mỹ, Úc. Nhưng vượt biên đâu phải ai cũng sống sót, và là Việt Kiều đâu phải hái ra tiền? Thời đó, vượt biên trót lọt thì cũng khổ sở ở trại tị nạn bao nhiêu năm, rồi phải lao động cật lực để có được những đồng tiền gởi về cho gia đình. Còn nếu không trót lọt thì cũng vào bóc lịch trong tù, vì cái tội ruồng bỏ quê hương.

Ba tôi không vượt biên nhưng lại bị liên đới trách nhiệm khi làm an ninh ấp thời gian đó. Một năm rưỡi khi ba ở tù, tôi được mẹ dẫn vào thăm ba vài lần, tôi lẫm chẫm những bước đi với thân hình nhỏ xíu vào chốn mà không ai muốn đến.

Cái không khí lạnh lẽo và u ám của nhà tù liệu có tác động gì đến tâm hồn của một đứa bé hai tuổi với đôi mắt trong veo nhìn ai cũng là người tốt hay không? Tôi đã chẳng biết nơi mình đến đã có những mảnh đời nào, có biết bao nhiêu hoàn cảnh trong mỗi con người bạn gặp, làm sao nhìn thấy được cái tốt đẹp nơi một con người mang thân phận tội tù? Làm sao hiểu và cảm thông? Thậm chí là tha thứ cho những gì họ đã gây ra? Cho dù vô tình hay hữu ý, cái án lương tâm mới là cái án nặng nề nhất mà người ta phải đối mặt cho dù là sớm hay là muộn!

Tôi còn quá bé để hiểu được tất cả mọi việc đã xảy ra với gia đình mình khi đó.

Có lần trong cơn say, ba nói với chị em tôi: “Ba thương các con lắm!”. Có lẽ vì vậy mà ba không bỏ mẹ và chị em tôi để đi vượt biên như người ta, và cũng bởi có những việc không thể nào nói trước như việc ba tôi bị bắt.

Chúng tôi sống thiếu ba trong một năm rưỡi, may mắn là có cậu tôi ở đó. Cậu tôi sống với gia đình của ngoại ở Sài Gòn, nhưng cậu về Bà Rịa ở và giúp mẹ tôi làm vườn từ lúc tôi chưa chào đời, nên cậu kiêm luôn việc chăm sóc chúng tôi. Nhờ cậu mà các bữa ăn có rau, có cá dần thay cho các bữa cơm trộn khoai mì và bắp.

Nhà tôi đất rộng nên mẹ dành cả một nửa khu vườn để trồng khoai mì, phần còn lại trồng bắp và rau thơm. Nhờ vậy mà chúng tôi chẳng bao giờ bị đói. Sáng ăn khoai mì, trưa ăn bắp, tối ăn cơm trộn 1 trong hai thứ ấy. Ăn toàn tinh bột nên mau no mà cũng mau đói, nên ngày ăn bao nhiêu bữa cũng được. Từ ngày có cậu, khoai, bắp và rau thơm đem bán lấy tiền đổi con cá, miếng thịt để kho mặn ăn cũng được vài ngày…

Mấy tấm hình hồi nhỏ nhìn tôi cũng khá là mũm mĩm, thế nhưng khoảng hai tuổi, tôi đã trải qua một trận bệnh rất nặng và kéo dài tưởng nằm chờ chết, người ngày gầy tọp, mắt trợn ngược thấy ghê lắm, sốt và suốt ngày la khóc. Mẹ tưởng tôi chỉ bị suy dinh dưỡng nên tích cực bồi bổ cho tôi bằng những thứ “sang” nhất có thể trong hoàn cảnh khó nghèo

- Nó bị suy dinh dưỡng nặng quá. Giờ phải làm sao đây cậu?

- Em nghĩ mình thử bắt mấy con cóc nấu cháo tẩm bổ cho nó. Chứ chỉ uống nước cơm sao đủ chất?

- Cóc sợ không biết làm lỡ bể mật thì độc lắm. Nó đang yếu ớt quá nữa biết thế nào...

- Hay mình chỉ chặt 2 cái đùi thôi, lột hết da ra rồi nấu cháo. Không đụng đến mật thì đâu có sao.

Thế là mẹ và cậu thay nhau bắt nhiều con cóc và chặt lấy hai cái đùi của chúng để nấu cháo cho tôi ăn. Không biết mấy con cóc cụt chân ấy có thể sống được thêm được bao lâu nhưng vì tôi mà cậu và mẹ đã phải xuống tay với chúng nó. Tôi đã ăn thịt “cậu ông trời” và những hạt gạo trắng ít ỏi mà vẫn ngày một tóp teo...

Tôi không phải bị suy dinh dưỡng bình thường, người ta gọi bệnh mà tôi mắc phải là bệnh ban khỉ. Đó là một dạng suy sinh dưỡng thể teo, thường thấy ở những trẻ mới sinh ra đã không được bú sữa, phải bú nước cháo loãng; và cũng hay thấy ở những trẻ ăn dặm không đầy đủ hoặc không đúng cách. Tôi bị sốt phát ban và bắt đầu sụt cân. Sau đó, càng ngày càng gầy sọp, vẻ mặt hốc hác, nhăn nheo, trông gần giống con khỉ. Thời của tôi bệnh này không hiếm, nhưng những đứa trẻ nhà nghèo có tỉ lệ chết cao hơn bởi tiền ăn còn không đủ lấy đâu ra để đưa đi nằm bệnh viện? Nếu nói là ăn dặm không đúng cách thì lại càng oan bởi có cái để ăn đã là hạnh phúc lắm rồi!

- Đưa nó lên Sài Gòn ngay. Dì tính để nó chết như vậy sao? Hết bao nhiêu chúng tôi lo, không lẽ bao nhiêu người ở đây không lo được cho con bé hay sao?

Đến lúc gần như muốn buông xuôi vì tôi chỉ còn da bọc xương thì bác tôi ở Sài Gòn nghe tin đã lặn lội xuống tận nơi và yêu cầu mẹ đưa tôi lên Sài Gòn chạy chữa, mẹ tôi lúc đó dù trong túi không có tiền vẫn bồng bế đứa con gái bé bỏng lên nương nhờ nhà Ngoại.

Vị bác sĩ nhìn mẹ tôi nghiêm khắc:

- Chị đưa bé lên trễ 1 ngày nữa thì tôi cũng bó tay. May quá, bé đáp ứng tốt với thuốc.

- Tôi cảm ơn bác sĩ, cảm ơn bác sĩ...

Mẹ tôi vừa nói vừa khóc...

- Đó là trách nhiệm của chúng tôi. Con bé có đôi mắt sáng lắm!

Vị bác sĩ nhìn tôi mỉm cười và rời khỏi phòng bệnh. Giữa cái thế giới không ánh sáng và thiếu thốn đủ bề nơi xóm núi nghèo nàn, tôi lần đầu tiên chạm ngõ với ánh sáng dịu dàng từ nụ cười đôn hậu và phương tiện hiện đại trong vô thức của mình...

Đó quả thật là may mắn của tôi. Nếu không nhờ Bác tôi và gia đình ngoại giúp đỡ, nếu không có sự can thiệp kịp thời của y học thì giờ này đã không có tôi ở đây viết nên câu chuyện này. Tôi đã được tái sinh từ chính tình yêu thương!

Nhưng cũng có lẽ vì bệnh còi xương và thể trạng lúc nhỏ ốm yếu suýt chết nên suốt kể từ những năm học cấp ba, tôi đã mắc chứng đau lưng. Những cơn đau thi thoảng khiến tôi không ngồi dậy được và việc đi lại trở nên rất khó khăn, nhưng tôi luôn tin tưởng vào phép màu của niềm tin, chỉ cần tôi còn sống, những cơn đau rồi cũng sẽ qua, và quả thật như vậy, một chút nhăn mày nhíu mặt với cơn đau không thể ngăn cản tôi làm những gì tôi muốn.

Sau khi mẹ đưa tôi trở về xóm núi, tôi được cậu nuôi bằng nước cơm (thứ nước được gạn ra khi cơm sôi gần cạn), thứ nước đặc và thơm như sữa ấy đã nuôi tôi lớn dần mà không cần uống sữa - một thứ thức uống xa xỉ đối với những đứa trẻ nông thôn như chúng tôi.

Sau này Cậu hay nói nhờ uống nước cơm mà tôi học tốt hơn các anh chị em khác, và đưa ra kết luận là đứa nào uống nước cơm sẽ thông minh hơn cái đứa uống sữa. Thường thì sau khi bị suy dinh dưỡng thể teo, các đứa trẻ có thể chậm vận động và trí óc cũng không bằng những đứa trẻ bình thường khác. Và lập luận của cậu tôi chắc sẽ bị phản bác ngay tức thì, bởi vì hầu hết các bà mẹ, ông bố đều nhất mực bắt con phải uống thêm sữa dù đã ăn một bụng cơm no với bao nhiêu là thức ăn bổ dưỡng. Ở đâu đó tại một vùng quê nghèo, những đứa trẻ khác không đủ cơm ăn thì làm gì có sữa thêm mà uống? chẳng lẽ chúng đều là những đứa trẻ chậm phát triển thể chất và trí tuệ hết sao?

Hỏi vậy thôi, chứ tôi vốn là bằng chứng sống cho việc không cần sữa mà vẫn có được chiều cao tương đối, và cho dù tôi có không đủ thông minh, thì bù vào đó, là một đứa trẻ con nhà nghèo, tôi có nỗ lực vượt khó mà một đứa trẻ con nhà giàu có thể không có được. Thế nên, sinh ra trong nghèo khó không có gì là đáng buồn phiền. Bạn hoàn toàn có thể thay đổi vận mệnh của mình bằng những nỗ lực không ngừng nghỉ. Thế giới này có những tỉ phú xuất thân bần hàn, bạn có thể nói rằng bởi họ là thiên tài nên họ mới được như vậy. Tôi chẳng phải là thiên tài gì sất, tôi chỉ là một con người bình thường như bạn mà thôi!

TRẺ LÊN BA

Khi lên ba, tôi cũng ngọng nghịu như bao đứa trẻ khác và hay nghĩ ra những cái rất buồn cười.

Lúc đó mẹ tôi trồng khoai mì. Tôi cũng lò dò ra ngồi đào đào bới bới mấy luống khoai, hôm đó mẹ thu hoạch để bán cho người ta. Trong lúc mọi người vừa cười nói rôm rả về những câu chuyện đời sống vừa cân khoai, thì tôi đăm chiêu hẳn đi, tại sao củ khoai to và dài thò ra ngoài cái đĩa cân như vậy mà bà mua khoai cân lên nói là đúng ba ký là sao?

Cuối cùng không thể không lên tiếng được, tôi ngọng nghịu phán:

- Ba tý dư một húc mà (Ba ký dư một khúc)

Cả nhà không hiểu gì hết nhìn tôi, rồi tìm kiếm bên dưới coi có sót củ nào ở dưới không.

- Đâu con? Dư ở đâu?

- Chia chìa! (Kia kìa)

Tôi chỉ tay vào phần khoai mì thò ra ngoài cái đĩa cân, rất tự hào vì đã phát hiện ra cái mà không ai biết, đúng là nó dư một khúc rất rõ ràng!

Đến đây bao nhiêu người có mặt ở đó đều lăn ra cười nắc nẻ. Tôi vẫn tỉnh bơ vì phát hiện của mình. Bằng mắt thường, bằng suy nghĩ của một đứa trẻ, rõ ràng điều tôi nhìn thấy là đúng. Tất cả những đứa trẻ đều có suy nghĩ đơn giản phải không nào?

Rồi tôi được gởi học ở trường của các Sơ, ngày đầu tiên đi học tôi cũng khóc lóc om sòm, các Sơ rất kiên nhẫn và yêu thương, vì thế mà tôi có thể thích nghi tốt hơn, nhưng tôi cũng chẳng thèm chơi với bạn bè nào lâu.

Ngày nào tôi ngủ ở trường Sơ cũng tè dầm ra giường, Sơ phải dọn dẹp, giặt giũ và lau chùi nhưng Sơ không dùng hình phạt nặng nề nào khiến tôi sợ hãi không dám đến lớp, mà chỉ bắt ở trong phòng học thuộc kinh rồi mới được ra chơi. Với bản tính ham chơi của trẻ con, đây có lẽ là một hình phạt hiệu quả và không hề gây tổn thương nào cho tất cả chúng tôi.

- Con đọc được kinh Lạy Cha thì ta tha cho con.

Đây là kinh quen thuộc nhất trong đời sống hằng ngày của người Công giáo chúng tôi. Một đứa trẻ không cần biết chữ vẫn có thể đọc ngon lành nhờ ngày nào trước khi ăn cơm cũng đọc qua rồi mới được ăn, đi nhà thờ cũng thường xuyên nghe và đọc theo.

Mãi về sau này trong quan điểm cá nhân, tôi vẫn muốn các con mình được chăm sóc bởi các Sơ, tôi có thể hoàn toàn yên tâm về sự an toàn và tốt đẹp của con mình.

Các Sơ dạy chúng tôi học chữ, dạy chúng tôi làm toán và giải thích những câu kinh hàng ngày. Tan học, mẹ đón tôi ở cổng trường:

- Hôm nay Sơ dạy con những gì?

- Dạ, con …ọc toán, một tây bút tì, …ai cây bút tì

- Con mẹ giỏi quá! Nhưng nói ngọng lắm đấy, học chứ không phải ọc, cây chứ không phải tây, bút chì chứ không phải bút tì.

- Ọc hả mẹ?

- Học

- Ọc

- Học

- Ọc

Mẹ tôi phải thật kiên nhẫn và chắc là giọng điệu của tôi lúc đó chắc cũng dễ thương lắm nên mẹ không la tôi mà chỉ bật cười. Có lẽ mẹ tôi cũng không tin rằng một ngày nào đó tôi có thể nói năng lưu loát được và không bị sai chính tả như những người gốc Bắc 54 (là người miền Bắc di cư vào miền Nam vào năm 1954 sinh sống nên được gọi tắt là Bắc 54). Đến tận bây giờ rất nhiều người còn nói sai chữ n và l, có người lẫn lộn giữa hai chữ ấy, có người chỉ nói được chữ n và đọc tất cả các âm l thành n hoặc bị ngược lại. Ngay cả một số vị học vấn cao và có chức vụ cũng vẫn bị sai. Tôi hay nghe nhất trong nhà thờ khi người ta đọc sách Thánh: “Đó nà nời Chúa”.

May là cái ngọng của tôi chỉ là tạm thời khi tôi học mẫu giáo. Tôi không biết bằng cách gì tôi có thể hết ngọng, có lẽ đó là sự phát triển tự nhiên, hay là tôi quá may mắn có mẹ đồng hành và hỗ trợ rất nhiều. Mẹ đọc sách cùng tôi, khuyến khích tôi đọc. Lúc này xóm núi nhà tôi đã có sóng phát thanh, nên cái radio nhỏ dùng bằng pin là phương tiện giải trí đồng hành suốt với gia đình chúng tôi. Buổi tối trước khi đi ngủ, hai mẹ con mở đài phát thanh nghe đọc truyện, giọng kể chuyện rất ngọt ngào của Cô Phi Điểu đã ngấm dần vào tôi tự bao giờ…

TỰ KỶ?

Ngoài thời gian đi học ở trường Sơ, tôi hay ngồi ở bên hiên nhà nghịch cát và chơi trò bán đồ hàng.

Tôi chỉ chơi một mình vì ba mẹ và chị tôi đều đi nhặt chì trên núi hoặc làm ở ngoài vườn. Mà tôi cũng chẳng thích chơi chung với ai dù con nít trong xóm này không hề thiếu. Tôi lại phải coi nhà nên cũng ít chạy qua hàng xóm. Có đứa nào thích qua chơi với tôi thì qua. Mà tôi thích chơi một mình hơn nên thỉnh thoảng tôi cũng cao giọng đuổi tụi nó về. Chơi một mình, tôi có thể làm những gì mình thích, tưởng tượng ra vô số những thứ thú vị mà chẳng sợ đứa nào phản đối hay cười giễu.

- Bán cho tôi một ổ bánh mì

- Bánh mì thịt nha, cho đầy đủ nha!

- Đúng rồi, nhiều nước sốt nhé!

- Vâng, đây ạ.

Tôi hỏi và đáp ngọt sớt y như người ta mua bán ngoài chợ. Rồi còn cặm cụi làm bánh mì y như cách người ta hay làm.

Ổ bánh mì của tôi được làm từ nụ hoa dâm bụt, loại hoa có năm cánh mỏng màu hồng hoặc đỏ, và thường được trồng làm hàng rào, nụ của nó lúc chưa nở thường dài và thon như ổ bánh mì vậy. Tôi xẻ nó ra bằng con dao vốn chỉ là một thanh nhôm nhỏ, bên trong nụ hoa dâm bụt có sẵn một cái lõi màu vàng (đó là nhụy hoa) mà tôi gọi là thịt, tôi sẽ cho thêm nước sốt theo ý khách hàng tưởng tượng của tôi. Nước sốt thực chất làm từ bông hoa dâm bụt giã ra cùng với nước nên có màu hồng hồng.

- Bao nhiêu tiền vậy chị?

- Năm đồng

- Đây, năm đồng của chị nè

- Cảm ơn em. Mai ra mua ủng hộ chị nữa nhé!

- Dạ. Bánh mì ngon lắm.

Tôi cầm tờ tiền vốn chỉ là cái lá dâm bụt từ tay phải đưa qua tay trái, lá dâm bụt đủ kích cỡ lớn và nhỏ nên tôi đặt mệnh giá cao nhất là mười đồng, tờ trung bình là năm đồng và tờ nhỏ nhất là một đồng.

- Chị ơi bán cơm đi, cho em cơm gà

- Hôm nay gà ngon lắm. Em ăn gà chiên hay gà luộc?

- Gà luộc chấm muối tiêu chanh ngon hơn

- Đúng rồi. Đợi chị một chút nha! Có ngay đây.

Tôi chạy nhanh ra vườn, canh bắt lấy con cào cào màu xanh đang đậu trên một nhành cỏ.

- Gà đây rồi!

Con cào cào này là món thịt gà mà tôi sẽ làm cơm cho khách của tôi.

Nồi cơm làm bằng cái gáo dừa chứa đầy cát màu vàng được hiểu là gạo. Tôi múc cơm ra đĩa, đĩa là vỏ của con sò điệp, muỗng là một khúc lá dừa non có gân (ở quê tôi lúc trước người ta bán xôi vẫn dùng loại muỗng thiên nhiên này thay cho cái muỗng bằng nhựa màu trắng mà bây giờ người ta vẫn hay dùng, có vài chỗ còn dùng muỗng màu xanh hay màu đỏ nữa, mà chẳng biết nó có vệ sinh hơn cái muỗng lá dừa của tôi không?)

Tôi còn thích chơi với kiến, loại kiến hay làm tổ trên những cây xoài, chúng to, màu vàng và cắn cũng rất đau, nhưng không gây nhức nhối như kiến lửa.

Mùa mưa, nước trên núi chảy thành dòng nhỏ trên đất cát, tôi vun cát chặn nước lại thành một chiếc hồ nho nhỏ, rồi lượm đá bỏ vào giữa lòng hồ, hái thêm những nhánh cỏ làm cây trang trí cho hòn đảo nhỏ của mình. Tôi thì thầm đủ để mình nghe thấy:

- Ta là chúa đảo, mau kiếm thức ăn về cho ta.

- Thưa chúa đảo, đây là những gì các con kiếm được, mời chúa đảo ăn.

- Khá lắm, các ngươi hãy theo ta ra đảo.

Tôi lấy lá dụ kiến leo lên, rồi thả xuống nước như thả thuyền, gió thổi những chiếc thuyền lá cập vào hòn đảo, và kiến tìm đường leo lên đảo của tôi.

Kiến quả là những con vật kiên trì và đoàn kết số một.

Tôi chơi trò này một mình suốt mùa mưa, học theo cách những con kiến kiên nhẫn lần mò tìm đường sống, chúng chưa bao giờ bỏ cuộc cho dù tôi bỏ chúng trên hòn đảo qua đêm. Chính những con kiến mà tôi đã chơi chung khi còn nhỏ đã dạy tôi bài học cuộc sống sau này: “Khi nào còn sống, đừng để mất hy vọng”.

Tôi đã tự chơi và tự trò chuyện như vậy, thời nay nhìn một đứa trẻ như vậy có người sẽ nói nó bị tự kỷ. Rõ ràng là tôi thích chơi một mình, sống khép kín, trầm lặng và thờ ơ với những người bên ngoài. Tôi tự tưởng tượng và trò chuyện một mình. Nhưng mỗi đứa trẻ luôn có một thế giới riêng của nó. Và không ai có thể ngăn cấm nó tưởng tượng ra vô số những điều thần kỳ mà chỉ có nó mới có thể giải mã được mà thôi. Một đứa trẻ như tôi, hoàn toàn là một đứa trẻ bình thường.

ĐÁNH TRẬN

Lúc này thỉnh thoảng các cô tôi ở cạnh bên nhà vẫn mướn đầu máy và phim bộ về xem, các bộ phim kiếm hiệp với những vị đại hiệp lẫy lừng, các vị tướng lĩnh Trung Hoa uy lực vô biên. Nhà tôi có một con đường nho nhỏ và dài từ trong nhà ra đến đường rợp bóng cây xanh, đó là nơi mấy đứa con nít trong xóm thỉnh thoảng tụ tập chơi trò bày binh bố trận. Có lẽ tôi chỉ tham gia với bạn bè cùng lứa duy nhất trong trò chơi này vì ảnh hưởng từ các bộ phim mà tôi may mắn được xem qua màn ảnh trắng đen.

- Hôm nay chơi đánh trận nha. Tao làm tướng quân cho, tao có áo choàng.

Thằng bạn trong xóm chạc tuổi tôi rủ trước. Tôi vội lên tiếng:

- Không. Tao cũng có áo choàng, tao còn có kiếm nữa.

- Mày là con gái mà làm tướng quân gì? Haha…

- Tao làm tướng quân. Nếu không tao không chơi.

- Vậy ai làm công chúa đây?

Thằng bạn nhỏ hỏi lại một cách e ngại, nhìn lũ nhóc nhỏ hơn đang bu xung quanh, tụi nhóc nhao nhao:

- Tao làm cho.

- Tao làm cho.

- Đứa nào làm công chúa thì làm đi, tao chỉ làm tướng quân thôi. Nếu không cho tao làm tướng quân thì tụi bay đi về đi.

Tôi vẫn quả quyết. Cuối cùng lũ nhóc cũng chiều ý tôi một cách miễn cưỡng, nhưng sau đó chúng thấy tôi dàn quân và ra lệnh y như trong phim nên chúng thích thú reo hò mỗi khi tôi ra khẩu hiệu. Và thế là tôi trở thành một tướng quân!

Phải nói thêm rằng ở tuổi của chúng tôi, hầu hết đều xưng hô mày tao cho dù cho có đứa lớn hơn và đứa bé hơn. Người lớn cũng quát tháo ầm ĩ là lũ con nít nói chung chứ chẳng phân biệt đứa nào. Mỗi khi chơi đánh trận là y như rằng có đứa bị ăn đòn vì quần áo tả tơi và dơ bẩn hết. Và tôi cũng đâu có ngoại lệ.

Tôi hóa trang thành tướng quân không biết có giống không, nhưng trong tâm trí non nớt khi đó, tôi đã nghĩ mình là trang hiệp sĩ thật sự. Tôi múa kiếm theo cách người ta đóng phim, kiếm của tôi được làm từ cây thước làm hồ của ba tôi. Tôi có thể chém rất chính xác, cây đu đủ cao hơn tôi một chút bị kiếm của tôi chém đứt ngọn, tôi còn hứng chí làm luôn thế “song cước” hạ gục cả thân cây nằm bẹp. Kết quả là...ăn đòn!

- Sao con phá vậy hả con? Cái cây đó sẽ ra hoa kết trái, con làm nó chết rồi lấy gì mà ăn? Con gái mà sao phá dữ vậy hả?

Vừa nói, mẹ vừa quất cái roi dâm bụt nhỏ xíu mới tuốt ở bờ rào, thường ngày tôi hay chơi với cây dâm bụt, dùng nụ, hoa và lá để chơi, còn mẹ thì thân thuộc với cái thân cây, mẹ chọn nó để xử phạt tôi vì nó chỉ làm đau phần mềm và không gây tổn hại gì to lớn cả, không thể làm gãy xương tôi trong lúc giận dữ thế này. Nhưng giá mà tôi là con trai, chắc không đến nỗi bị đòn đâu nhỉ?

Tôi luôn đặt câu hỏi đó trong đầu mỗi khi bị ăn đòn. Ăn đòn đau quá cũng phải la khóc lên để mẹ xót lòng mà nương tay cho, chứ tôi cũng thuộc loại lì đòn lắm, mấy cái lằn trên mông không đủ để làm tôi sợ, tôi gây ra bao nhiêu việc kinh hoàng hơn nhiều so với việc làm gãy cây đu đủ.

TRỐN MÌN

Ngọn núi trước nhà tôi là nơi đã dùng khai thác đá suốt những năm tôi còn nhỏ. Mỗi lần còi hú đến giờ nổ mìn để lấy đá, là ba mẹ và cậu lại lùa hai chị em tôi đi khỏi khu vực nguy hiểm. Nhà tôi nằm ngay trung tâm của ngọn núi. Nếu bạn từng nghe những tiếng sấm nổ rền trời thì tiếng mìn nổ nó còn ghê hơn thế rất nhiều.

- Chạy đi, mìn sắp nổ rồi kìa

- Nhanh lên. Còi hụ rồi đó.

Những tiếng í ới gọi nhau quen thuộc vang lên cùng với tiếng còi báo hiệu sắp nổ mìn. Một hôm còn mải làm gì đó, tôi không chạy theo mọi người mà chui tọt vào gầm giường để trốn. Mẹ thường bảo nhà tôi vách đất, mái tranh, nên đá mà văng trúng thì đảm bảo sẽ xuyên qua hết mà lọt vào trong nhà, cái gầm giường cũng chỉ né được đá nhỏ mà thôi.

Vậy là cái gầm giường là nơi trú ẩn duy nhất của tôi khi ấy. Tôi không nghĩ đến chuyện sẽ có cục đá to nào đó rơi vào nhà. Tôi chui vào sát vách tường dưới gầm giường, và nằm im chờ đợi những tiếng rền vang ầm ầm ấy qua đi.

“Ầm…ầm…” và “rầm” - một cục đá đủ to đã bay thẳng vào vách tường xuyên thành một lỗ tròn cách giường tôi một vài bước chân, nó lù lù nằm đó nhìn con bé đang nghệch mặt ra nhìn nó. Con chó nhỏ kêu ẳng ẳng và vùng bỏ chạy, vẫn chưa hết, còn thêm một tiếng ầm của quả mìn cuối cùng, rồi tất cả trở nên im lặng. Mắt tôi lúc đó mở rất to vì sợ, sợ đến nỗi hoa mắt và run hết chân tay.

- Ôi thôi bể cửa kiếng rồi. Sao hôm nay nó đặt mìn ghê thế?

- Nhà bên đó có bị gì không?

- Chưa biết nữa. À, con bé Trinh nó có đi theo các cô không?

- Em không thấy nó

- Ra kêu thằng xí nghiệp vô đi, vô mà đền cái kiếng khác.

Lúc này tôi mới hoàn hồn hẳn. Người đi tránh mìn đã về kia. Đã hết nguy hiểm rồi! Tôi lồm cồm bò ra và gọi lớn:

- Ba ơi. Ba ơi nhà mình lủng rồi

- Con ở đâu ra thế? Nãy giờ con ở đâu?

- Dạ con ở dưới gầm giường… Cục đá to lắm ba ơi.

- Không sao đâu con. Tường lủng mình đắp lại được. Con không sao là tốt rồi. Lần sau phải chạy đi không được chui vô gầm giường nữa nha con!

Ba xoa đầu và dặn dò tôi.

Để đắp lại bức tường, cả nhà tôi ra ruộng lấy rơm (đó là những cây lúa đã tuốt hạt rồi và đã khô lại), ba tôi thì đào một cái hố, đất ở đây trên cùng là cát, phần tiếp theo là một lớp đất đen, rồi đến lớp đất sét, chính lớp đất sét này là thứ keo dính kết những cọng rơm lại. Hai chị em tôi cùng lội xuống hố đất sét để trộn rơm, cả người hai đứa được phủ một lớp đất dày.

Đâu cần phải tắm bùn ở các khu du lịch đắt tiền? chị em chúng tôi đã tắm bùn tại nhà như thế ấy.

Chúng tôi dùng chân đạp cho rơm quện vào đất. Lấy tay vốc từng nắm rơm đất sét ấy mà đắp lên các thanh tre đan sẵn thành bức tường, rồi lấy tay hoặc gỗ mà ép chặt chúng vào, làm cho chúng phẳng như tường xi măng vậy. Tường làm bằng đất sét ở rất mát mà lại cũng rất bền.

Và nền nhà cũng bằng đất sét, thỉnh thoảng có những chỗ lồi lõm không đều. Để cải thiện những chỗ lồi lõm trong nhà, tôi theo ba mẹ đi nhặt đá ở chân núi, lựa những cục đá bằng phẳng để ốp nền từ từ, làm từ phòng khách trước, rồi làm dần vào trong phòng ngủ.

Nhà tôi được xây chắp vá như vậy cho đến khi hoàn thiện bức tường và nền nhà ghép đá.

VÔ CẢM?

Mái nhà vốn được lợp bằng tranh, là nơi lý tưởng cho lũ chuột rúc vào làm tổ. Có lúc cả nhà đang ngồi bỗng nghe một tiếng bịch nho nhỏ, quay lại nhìn thấy một con chuột sơ sinh rớt xuống nền nhà, người hắn trụi lủi và đỏ hỏn.

Tôi không sợ mấy con vật ấy, chúng hoàn toàn vô hại, thậm chí rất đáng thương vì mấy con loi nhoi trong cái tổ chật chội nên đã khiến chúng gặp tai nạn thế này. Nhưng tôi phải tự mình giải quyết con chuột bé téo đã chết vì rơi từ trên cao xuống và bị chấn thương sọ não kia.

Tôi cầm phần đuôi của nó, nhặt nó lên và mang ra vườn. Tôi sẽ đào một cái lỗ nhỏ mà chôn nó xuống.

Đến đây, chắc các bạn sẽ hình dung cảnh Lâm Đại Ngọc chôn hoa trong Hồng Lâu Mộng phải không? Hình ảnh nào đó chợt lóe lên trong đầu ai đó rằng một cô bé trông rất đỗi u buồn, nhẹ nhàng và chậm rãi đi qua khu vườn xanh lá, giữa những cánh hoa rơi buồn bã và lãng mạn… Cô bé ấy đang khóc, trên gương mặt lộ vẻ tiếc thương?…

Thế nhưng thực tế thì tôi chạy băng băng qua khu vườn như một thằng nhóc chính hiệu, lấy cuốc đào một cái lỗ đủ sâu để vùi con chuột xuống, quăng cái cuốc qua một bên rồi ném con chuột xuống đó và lại nhặt cái cuốc lên để lấp đất vào. Hành động nhanh và dứt khoát, không hề suy nghĩ chuyện gì khác vì vốn dĩ tôi chỉ sợ con chuột chết bị phân hủy sẽ bốc mùi ghê lắm nên đem nó đi chôn thế thôi.

Sự thật nghe có vẻ phũ phàng bạn nhỉ? Ai nghĩ được tôi lại vô cảm hoàn toàn với con vật bé nhỏ ấy? Tôi chỉ thoáng tội nghiệp nó rớt khỏi tổ, rồi đem nó đi chôn mà chẳng có cảm xúc gì. Lẽ ra, nếu đa sầu đa cảm thì hẳn tôi đã khóc thương nó như thể nàng Đại Ngọc khóc thương hoa…, mà thực ra tôi không thèm rơi nước mắt vì con chuột cũng là hợp lý, bởi con chuột thì làm sao so sánh với bông hoa?

***

Phía trước nhà tôi có một bụi hoa nhài, ra hoa rất đều và rất thơm, mấy con sâu đóm và sâu xanh ăn lá rất khoái mầm non của hoa nhài. Nhìn mấy cái lá xanh non đang đẹp đẽ chỉ sau một đêm đã trơ gân, tôi điên lắm! Thề bắt cho bằng hết lũ sâu phá hoại.

Tuy còn bé nhưng tôi đặc biệt yêu thích hoa nhài và phải tìm cách bảo vệ những cành hoa ấy. Hoa nhài đơn sơ, trắng muốt luôn làm tôi cảm thấy bình an và thư thái, nhất là trong những đêm trăng sáng. Thấy chưa, đã nói là con chuột thì sao so sánh với bông hoa được?!

Kiên trì tìm kiếm lũ sâu, tôi phát hiện ra rằng chúng thường trốn dưới những chiếc lá lành nguyên mà ngủ sau khi chén no say những chiếc lá khác, có con to bằng ngón tay, có màu xanh y như màu lá.

- Mày hả con? Trốn không được với tao đâu!

Lũ sâu là những đứa thông minh, nhưng con người mới là tạo vật thông minh nhất mà thượng đế đã làm thành. Cả chục con sâu trong bụi hoa nhài được tôi bắt bằng tay không, chúng lúc nhúc giãy giụa trước khi bị tôi thảy cả bọn xuống hồ cá rô. Những tiếng đớp mồi của bọn cá rô nghe "póc póc" đã tai. Bọn cá có vẻ khoái món thịt sâu và cào cào mà tôi hay đãi chúng.

Một lần nọ để trả thù những con sâu, khi tôi vô tình phát hiện một con sâu róm đang bò trên hàng rào làm bằng kẽm gai, tôi đã lấy một cọng cỏ dài và đủ dai để cột con sâu dính vào hàng rào. Sau đó, tôi khi tôi quay lại kiểm tra xem con sâu còn sống hay đã chết, thì có lẽ những con chim sẻ hay chim đuôi xanh đã tận dụng thời cơ không có tôi ở đó đã chén mất con sâu rồi, hoặc là bằng một nỗ lực phi thường nào đó, con sâu đã cố vùng vẫy để thoát ra khỏi cọng dây và sống sót thêm một vài giờ trong cuộc đời ngắn ngủi của nó, kịp đẻ ra những cái kén để nối tiếp giống nòi…

***

Tôi thuộc thế hệ 8x đời đầu, cái thời có một bộ phim làm mưa làm gió trên màn ảnh: Maika - Cô bé từ trên trời rơi xuống.

Ba mẹ, cậu và các cô chú họ của tôi gom góp tiền lại để ráng mua được đủ vé cho cả họ và mấy đứa bé, trong đó có tôi. Tôi may mắn thật sự vì đã được tiếp cận với màn ảnh đen trắng ở rạp chiếu phim vào cái thời gian khó ấy.

Bộ phim nói về Maika - một cô bé đến từ những đám mây và có một nét đẹp kỳ lạ với những kiến thức khoa học rất tuyệt vời, nhưng cô bé không thể hiểu những cảm xúc và cách cư xử của con người. Maika có một nguồn năng lượng kỳ lạ khiến cô bé có thể bay lượn và sao chép đồ vật. Tôi thích nhất khi cô bé dùng năng lượng và đôi mắt cô bé sáng rực lên.

Tôi thích mê bộ phim ấy, về nhà, mẹ lại cắt tóc cho tôi y chang kiểu tóc của Maika, thế là từ đấy tôi có thêm một trò chơi mới để chơi một mình, trò của cô bé người trời không năng lượng!

- A, ta là Maika. Maika có năng lượng mặt trời đây.

Tôi đu mình trên những cành cây, thoắt cái từ mặt đất đã ở trên cành vắt vẻo, thoắt cái nữa đã leo tuốt lên mái nhà… Không hiểu sao tôi có thể làm những việc ấy rất nhanh, rất thành thục.

Thời ấy, trong cái xóm núi nghèo và heo hút ấy, chỉ có một vài gia đình thuộc diện khá giả là có tivi, mà chỉ tivi đen trắng thôi.

- Đi xem phim không?

- Có. Đợi tao với. Hôm nay có phim gì mày biết không?

- Sạc Lô

- Ê phim đó mắc cười lắm! Đợi tao với!

Cứ tối tối sau khi cơm nước xong xuôi, các cô cháu tôi lại rủ nhau băng qua cánh đồng tối mịt, kéo đến một nhà có tivi để xem.

Khoảng thời gian này đài truyền hình đang chiếu bộ phim hài Charlie Chaplin (chúng tôi hay gọi là Sạc-Lô). Chủ nhà thật tốt, họ mở cửa cho vào và mở tivi cho xem, mặc dù chúng tôi coi phim hài cười ngặt nghẽo và ồn ào dữ lắm.

Trong nhà ấy có một bà cụ, người già không thích ồn ào, vì bà phải ngủ để sáng còn dậy sớm đi nhà thờ nữa, thế mà chúng tôi ồn như cái chợ, nên bà ghét lắm mà không biết tắt tivi đi như thế nào, cái tivi trắng đen ngày ấy có đến cả chục cái nút trên đó, bà cứ thế ấn tất cả các nút để tắt đi mà không tắt được, chúng tôi cả người lớn lẫn đám con nít lại càng lăn ra cười dữ dội hơn.

Nghĩ lại thấy sao hồi ấy “đói giải trí” đến mức chúng tôi đã cư xử “dã man” như vậy với một người già!

Bọn con nít ở quê tôi còn có những trò chơi mà giờ nghĩ lại còn thấy ác.

Ở quê chuồn chuồn nhiều lắm, rất nhiều loại chuồn chuồn, có con đỏ au nên gọi là chuồn chuồn ớt, có con dài và nhọn y như cây kim nên gọi là chuồn chuồn kim, lại có con to và cái mặt già lắm nên chúng tôi hay gọi là chuồn chuồn bà già, con to nhất, đầu bự nhất được gọi là chuồn chuồn ngô.

Mỗi khi trời râm hoặc sắp mưa, từng đàn chuồn chuồn sà xuống khu vườn nhà tôi, tôi cũng rình bắt chúng khi chúng đậu trên các nhánh cây, chuồn chuồn bà già là chậm chạp nhất nên hay bị bắt nhất.

Có câu dân gian vẫn hát: "chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm" đã rất chính xác rồi. Nhưng chẳng biết từ đâu mà đám con nít còn biết trong bụng con chuồn chuồn có một cái gì đó giống như bong bóng có hai phần màu đen và trong suốt, lúc nào trời mưa thì phần màu đen sẽ chiếm nhiều diện tích hơn trong đó, trời nắng thì ngược lại, nên con chuồn chuồn nào bị bắt xem như xong đời vì nó sẽ bị bẻ ra để xem trời mưa hay trời nắng.

Mà rồi xem vậy thôi chứ trời mưa hay nắng có ảnh hưởng gì đến những trò chơi của đám con nít chúng tôi đâu! Trời nắng thì chúng nó chạy đuổi nhau, chơi năm mười hay lò cò; trời mưa thì tắm mưa, lăn ra sân mà ngụp lặn với vũng nước, hoặc nhảy ùm xuống mương mà tắm. Cái nào cũng có thể làm chúng vui! Con nít sao mà đơn giản.

- Ê Trinh, ra đây coi cái này hay lắm nè.

- Dạ, cái gì vậy chú?

- Mày coi nè… tạch tạch tạch tạch….

Đó là một chiếc thuyền tự chế, chú tôi làm thế nào mà khi đốt một ngọn nến trong khoang thuyền, thì có thể khiến động cơ khởi động được và con thuyền đó có thể chạy tạch tạch trong cái mương nước. Nó mang hình dáng của một chiếc tàu thủy, nhỏ nhưng cứng cáp và nhìn trong mương nước cũng rất là oai. Đây là món đồ chơi hiện đại và lạ lùng lắm đối với tôi, tôi cất tiếng cười ha ha thích thú. Chắc hiếm hoi lắm mới thấy tôi cười nên chú tôi cũng nheo mắt cười theo ra vẻ đắc chí: à cái con nhóc này thì ra nó cũng biết cười.

Thỉnh thoảng, tôi cũng ra vẻ lãng mạn gấp những chiếc thuyền con con bằng giấy, loại giấy học sinh màu vàng vàng thời ấy, rồi thả trôi theo con mương, nước chảy theo chiều từ núi ra cánh đồng sau nhà và cứ thế mà những con thuyền của tôi trôi về nơi định trước...

Và tôi cũng sẽ không bao giờ biết được mình sẽ thay đổi ra sao vào ngày mai. Một ngày nào đó trong đời tôi nhìn một chiếc lá vàng rơi cũng đủ thấy tim mình nhỏ lệ…

Công việc hiện nay của tôi trao cho tôi những cơ hội đi đây đi đó, sải cánh ước mơ trên những cung đường và những áng mây, tôi không quá thi vị để viết nên những vần thơ bay bổng hay những khúc nhạc êm đềm, tôi không quá thô ráp để thờ ơ với bao cảm xúc trải qua trên những sự vật và con người quanh tôi.

Và tất yếu tôi không như Maika. Tôi có những cảm xúc mà Maika không thể có. Vậy mà lúc ấy tôi đã nghĩ mình là Maika. Tôi đã từng cho rằng mình vô cảm. Tôi không hề quan tâm đến cảm xúc của ai. Người ta yêu hay ghét cũng mặc kệ. Cảm xúc là cái gì ghê gớm lắm đâu! nay vui đó mai lại không vui, nay khóc đó mai lại có thể cười!

Ở một mình đâu hẳn là cô đơn, tôi tự tìm những niềm vui mà đôi khi cuộc sống hiện đại bây giờ không còn cho phép nữa. Chẳng hạn như chuyện chơi với những con kiến. Giờ mà nhìn thấy chúng chắc tôi sẽ tiêu diệt chúng ngay vì chúng có thể cắn các con tôi. Vậy thì giữa cái vô cảm bây giờ và cái nghĩ mình vô cảm khi xưa cái nào mới thật sự là vô cảm?

HAI CHỊ EM GÁI

Chị em tôi là những đứa trẻ con nhà lao động, nên quen việc ăn cơm nguội vào buổi sáng rồi đi học. Tôi và chị tôi ăn những tô cơm rất to, to bằng cái thố cơm 4 người ăn bây giờ, không hiểu sao với thân hình bé nhỏ như chúng tôi là có thể chứa hết một tô cơm to như thế và ăn hết với chỉ một miếng cá ngừ mỏng dính kho thật mặn với dứa (thơm), mà dứa thì nhiều hơn cá.

Tôi nhớ mãi cái cảnh hai chị em cùng ăn cơm chung, cơm không lấy ra chén mà được chia phần ngay trong cái nồi, rồi vạch ranh giới bên nào của đứa nào và cứ thế mà ăn, vừa ăn vừa trông chừng vì sợ đứa kia vét lén cơm của mình. Mà quả thật lâu lâu chúng tôi đã lén vét cơm của nhau, hình như ăn như vậy nó ngon hơn vì thích chí.

- Sao vét cơm của em?

- Có đâu! Tao vét hồi nào?

- Sao còn ít vậy?

- Mày ăn chứ đâu. Mày ăn nhanh mà!

- Sao em ăn nhanh vậy? Còn đói mà!

- Đói gì nữa? Mày ăn nửa nồi rồi đó.

- Huhu… em còn đói!

- Thì tao cho mày thêm một tí nè! Đừng khóc nữa!

Và thế là chị tôi lại chia cho tôi phần cơm hồi nãy đã lén ăn của tôi.

Tôi vẫn giữ thói quen ăn cơm nguội vào buổi sáng cho đến tận bây giờ, nhưng với điều kiện tốt hơn xưa, tôi có thể chế biến món cơm nguội lạnh lẽo thành chén cơm chiên trứng, thịt hay một loại thức ăn cũ nào đó còn lại trong tủ lạnh, nóng hổi và ngon lành. Cơm nguội, trứng và hành lá còn có thể làm ra những chiếc bánh chiên béo và giòn ăn không bao giờ ngán.

Trong các tấm hình hồi xưa còn lưu giữ lại được, tôi hiếm khi cười, chỉ mím mím cái môi chứ tuyệt đối không hở răng ra, răng tôi không đẹp, nó không đều như bắp và trắng sáng mà có một màu ngà sáng, hệ quả của việc phải dùng thuốc trụ sinh trong lúc bị bệnh hồi nhỏ.

Nhưng nụ cười không cần phải có hàm răng đẹp, nụ cười là cái gì đó vốn dĩ tự đẹp và bản thân người yêu mến bạn sẽ chẳng quan tâm răng của bạn đẹp hay là xấu nữa. Họ chỉ thấy bạn đẹp rạng rỡ với nụ cười của riêng bạn mà thôi. Một người nào đó thật quan trọng trong cuộc đời tôi đã cho tôi biết điều ấy. Và một lúc nào đó trong cuộc đời tôi đã chẳng còn quan tâm hàm răng của mình để có thể tự do cười một cách rạng ngời nhất có thể.

Hồi ấy, đâu có chuyện đi nha sĩ mà nhổ răng như bây giờ, hễ cái răng nào sâu là chị em chúng tôi tự xử lý luôn, răng cửa thì dùng cọng chỉ cột vào chân răng đã lung lay rồi giựt ra, có khi phải làm ba bốn lần mới được vì cọng chỉ tuột ra, máu me giăng tùm lum mà vẫn cứ làm, răng hàm trên thì quăng xuống gầm giường, còn răng hàm dưới thì quăng lên mái nhà.

Đến giờ tôi cũng chẳng hiểu tại sao lại phải làm như thế, hình như dân gian lan truyền làm như vậy thì răng chính mới chịu mọc ra.

Lúc lớn hơn, răng bên trong bị sâu thì ba tôi có cái kéo gắp thường dùng trong y khoa mà ba tôi kiếm được từ đâu đó, tôi tự bẻ từng miếng cho đến khi nào chỉ còn cái chân răng, và rồi răng mới mọc lên sẽ đẩy cái chân răng còn sót đó trồi lên, tôi lại tự lấy cái kéo gắp nó ra. Có khi răng hành đau nhức, ba tôi lấy lá lốt kêu tôi nhai nát rồi ngậm nước của nó trong miệng một lúc ngay chỗ răng đau, rồi nhả ra là thấy cơn đau bớt hẳn.

Tôi và chị tôi đều làm theo cách nhổ và chữa răng như vậy khi còn nhỏ. Cho nên, hàm răng có xấu thì cũng là xấu tự nhiên, đẹp thì cũng là đẹp tự nhiên, và tôi trân quý những gì thuộc về tự nhiên.

Ba tôi có chút năng khiếu nghệ thuật, ông đã dùng đất sét đắp thành hình bông hoa hồng và cô gái trên hai trong số các bức tường trong nhà. Rồi lấy sơn và cọ quét chăm chút từng tí một để ra một bức vẽ nổi đẹp mắt. Tấm ảnh trên là một trong số những bức ảnh hiếm hoi mà hai chị em chúng tôi được chụp nhân dịp có một ông chú Việt kiều về thăm nhà.

Quay lại câu chuyện thời đó, chị em tôi thường trốn mẹ theo các chú và anh họ ra đồng bắt cua vào mùa mưa, khi nước ở đồng xâm xấp những cây lúa non xanh mơn mởn, chúng tôi thò tay vào các lỗ to to ven theo bờ ruộng, thế nào cũng bắt được cua to.

Món canh cua rau đay hái từ vườn nhà ngon khủng khiếp, chan với cơm thì tôi phải ăn hết cả một cái tô tượng (tô cỡ lớn). Thế nên tôi hứng thú với việc đi bắt cua dữ lắm.

Cứ xòe hết bàn tay nhỏ của tôi khi chạm phải con cua mà túm nó vô thì nó sẽ không giơ được càng ra mà quặp lấy tay tôi được, kinh nghiệm là vậy nhưng cũng không ít lần tôi bị cua kẹp la chí chóe, những lúc ấy vừa nhảy vừa la, các chú xúm lại gỡ giùm, gặp con cua “chằng ăn” quặp vô không chịu nhả, phải bẻ càng nó đi, cái càng đó đã bị cắt khỏi con cua nhưng vẫn dính chặt lấy tay tôi đến rướm máu rồi mới từ từ nhả ra.

Có lần thò tay vô hang cua, tự nhiên tay chạm phải cái gì đó rất trơn, theo phản xạ tự nhiên tôi lập tức rút tay ra ngay vì cho rằng đó là rắn nước, vừa rút ra thì một con cá lóc to đùng chui tọt ra và phóng đi mất, tiếc quá, phải mà biết nó là cá là tôi đã túm cổ nó về cho ba nấu canh chua rồi!

Bắt được khá nhiều cua, chú cháu chúng tôi rủ nhau tắm mương thủy lợi, nước chảy từ hồ theo các mương nước ra đồng, có các ống cống dài và rộng dẫn nước từ bên kia đường sang bên này đường, chúng tôi đặt mấy giỏ cua trên bờ, rồi chui hết vào ống cống mà băng qua bờ bên kia. Nước chảy nhanh tạo ra những âm thanh rất lạ khi chui trong ống cống, cộng thêm tiếng cười khúc khích của đám con nít chúng tôi.

- Ê, mấy con cua đâu rồi?

- Ủa mới đây mà!

- Nãy nói con Trinh ở trên bờ coi đi mà không chịu. Chui theo chi cả đám giờ mất tiêu hết cua rồi còn đâu!

- Cháu không coi cua! Cháu thích lặn mà!

Tôi vừa nói xong là các chú và anh họ tôi ôm bụng cười ngặt nghẽo. Tôi vẫn trố mắt ra nhìn không hiểu sao mất cua mà mấy ổng cười rũ rượi như vậy nữa!

Nhờ chui ống cống mà sau này tôi có thể nín thở dưới nước được rất lâu mặc dù không biết bơi, nếu ở cơ quan tôi làm có môn nào gọi là môn lặn tính thời gian thay cho môn bơi thì tôi sẽ đăng ký thử sức liền!

Vào mùa hè, tôi và chị tôi đi nhặt phân bò về cho mẹ ủ đất, và nhặt hoa đại (hoa sứ) về để phơi khô bán cho mấy bà đi thu mua (nghe nói dùng làm hương liệu gì đó).

Ở quê, mấy người chăn bò hay đưa cả đàn bò ra đồng bằng con đường trước nhà tôi, và lũ bò thích thì chúng rải phân đầy đường.

- Ê, nó kìa. Để em.

Tôi lầm lì mà nhanh nhẹn, toàn là chạy trước gắp mấy cục phân khô, còn cái nào ướt ướt là chị tôi hốt đủ. Sau này, chị tôi kể lại chuyện này vẫn còn tủm tỉm không biết khen hay chê: “Nó khôn như quỷ, toàn lựa cái dễ làm”.

Có đâu mà dễ làm, chẳng qua là làm trước cái dễ, cái kia mai nó khô rồi lượm, vì là có ai lượm chúng đâu mà sợ? Chỉ có mấy đứa trẻ nghèo và lì như chị em tôi đi hốt phân bò, chứ không đường này chắc là kinh dị lắm!

Nhặt hoa đại cũng vui, có một gốc to nằm ngay góc đường, cây này không của ai hết, mà nó già lắm, thân của nó to và đủ che mát cho những ai lỡ đường ngồi nghỉ mệt dưới gốc cây.

Xung quanh gốc là rất nhiều hoa tươi vừa rụng do những cơn gió tinh nghịch nào đó mới đi ngang. Tôi và chị tôi chỉ nhặt hoa rụng, hoa đại rất thơm, thơm nồng nàn và ngào ngạt lắm!

Tôi hay để hoa đầy trên tay rồi hít hà cái mùi thơm của nó, hoa đại ở trên cây thường tỏa một mùi hương nồng nàn hơn vào buổi tối, bởi lẽ nó còn nguồn nhựa sống, hoa rụng rồi vẫn còn phảng phất nhưng đã giảm đi nhiều sự quyến rũ của hương thơm.

Vậy nên tôi hiểu được lời bài hát Hoa Sứ Nhà Nàng được hát bằng chất giọng đặc biệt của ca sĩ Tuấn Vũ trong mấy cuốn băng hải ngoại Ba tôi hay mở: “hương nồng hoa tình ái, đậm đà đây đó gọi tên”.

Về mặt này thì tôi thấy mình già, mới tí tuổi đầu mà toàn nghe và nghêu ngao hát nhạc vàng mới khiếp, mà nhờ vậy tôi được tập hát từ nhỏ, luyến láy của ca sĩ nào chỉ cần nghe là biết, và cũng tập tành luyến láy theo kiểu của họ. Nghe rất nhiều, hát theo rất nhiều nên giờ nhạc vàng trong tôi là cả kho trong đầu, đôi khi không nhớ tựa đề, chỉ biết ca sĩ hát là có thể hát theo được từ đầu đến cuối.

Bây giờ không còn nhiều nơi mở những dòng nhạc như vậy nữa. Đi đâu cũng nghe nhạc trẻ và vũ điệu có phần hơi quái đản đối với cảm thụ âm nhạc của tôi. Ca từ thì khỏi phải nói, nghe được từ nào và hiểu được từ đó nghĩa gì cũng là một thách thức chả lấy gì làm thú vị đối với lớp tuổi thời hơn ba mươi năm trước. Đúng là mọi thứ đều bị thay đổi bởi thời gian, con người cũng không là ngoại lệ.

***

BÔNG HOA MÀU TÍM

Nhà tôi ở ngay dưới chân núi và tôi mê leo núi lắm. Mà Mẹ cấm. Mẹ bảo còn nhỏ đi lên đó muỗi cắn về sẽ bệnh, lại nguy hiểm nữa!

Dãy núi ngay trước nhà tôi hồi xưa là trường bắn, nên trên núi có rất nhiều đạn chì và cả lựu đạn nữa, lỡ mà không biết dẵm phải thì nguy hiểm vô cùng!

Ba mẹ và chị tôi hay đi nhặt chì, về nấu lên, chì chảy ra khỏi vỏ đồng sẽ đổ vào khuôn, chờ nó nguội đóng lại thành bánh thì đem bán lấy tiền, vỏ đồng cũng bán được. Tôi thì phải ở nhà coi nhà. Một ngày nọ, chú họ của tôi rủ rê:

- Trinh! Mày đi lên núi chơi với tao không?

- Dạ đi.

- Mày không nói mẹ mày có sao không đó?

- Nói mẹ không cho cháu đi đâu. Chú chờ cháu đi với!

Tôi chỉ muốn trốn mẹ đi một chuyến cho biết, đi một chút rồi về chắc mẹ không biết đâu. Nghe nói lên đỉnh núi nhìn xuống sẽ đẹp lắm! Thế là tôi phóng theo chú tôi. Chú tôi dáng người nhỏ bé, mãi sau này khi tôi trở thành người cao lớn hơn thì chú tôi vẫn vậy, vẫn cái dáng nhỏ bé ấy nhưng kém phần nhanh nhẹn như xưa. Chú ấy chính là người đã gọi tôi chơi chiếc tàu thủy nhỏ và nheo mắt nhìn con bé cháu biết cười.

Sau khi nghe dặn dò đủ kiểu, tôi dạ vâng ngoan ngoãn, hứa sẽ nghe lời không chạy nhảy lung tung. Lạc trong rừng mà không biết đường về thì chết đói mất!

Wow! Đẹp quá! Mùa mưa nên núi có cả một khe suối nhỏ róc rách, men theo triền núi là những bông hoa nhỏ xinh, nắng đã lên cao đủ để rọi một ánh vàng óng trên tán lá, tất cả đều toát lên một vẻ cổ tích diệu kỳ!

Trong cái khung cảnh mê hoặc đó, tôi ngẩn ngơ trước một bông hoa dại mọc chìa ra khỏi khe đá, nó đẹp quá! Lần đầu tiên trong đời tôi thấy một màu hoa đẹp đến vậy, tôi bò theo sườn đá, với tay rướn người cố hái cho được bông hoa dại xinh xắn đó.

- Ê! Coi chừng!

Chú tôi đang cặm cụi nhặt chì chợt ngó lên, và vừa dứt lời là tôi đã trượt chân rồi, tôi như con mèo nhỏ lộn nhào theo bờ đá, lăn tròn..., may sao cuối bờ đá đó có một bụi cây, tôi vội vàng túm lấy bụi cây đó trong cơn hốt hoảng cực độ.

- Cứu cháu với...

Chú tôi phóng xuống để đỡ lấy tôi, máu mũi của tôi phun ra thành tia. Chú cũng hốt hoảng:

- Mày có sao không? Tay chân có chỗ nào đau không? Đầu có đập vô đâu không?

- Dạ không. Máu...có máu chú ơi!

Chú tôi vội lấy lá rừng vò nát đắp vào mũi cho tôi để cầm máu, rồi vội vàng cõng tôi đem thẳng về nhà chú và giấu tôi ở đó.

- Mày đừng có khóc to nha! Mẹ mày mà nghe thấy là đánh cho bờm đầu!

Tôi gật đầu cái rụp.

- Mà sao máu không cầm? Trời ơi mày đừng làm tao sợ nha! Tao đã dặn kỹ rồi mà tại mày quậy quá!

- Cháu có quậy đâu! Huhu...

- Không khóc mà! Mẹ mày đi kiếm mày đó!

Chú mới nói xong đã nghe tiếng mẹ văng vẳng ở bờ rào. Mẹ đi kiếm tôi thật, vì bình thường tôi chỉ quanh quẩn ở nhà, giờ đã hơn hai tiếng mà không thấy tôi đâu hết.

Híc...sao tôi lại bị cái bông hoa đó mê hoặc đến độ bất cẩn xảy chân, giờ máu còn chảy như vầy hết máu thì sao mà sống? Nhưng mà cái bông hoa đó, cái màu hoa đó nó đẹp quá! Thôi thì chết vì nó cũng hài lòng...

Còn đang miên man mơ mộng về bông hoa đó, tôi nghe tiếng mẹ tôi và chú tôi ngoài sân.

- Nó đang ở trong nhà em, nó bị té.

- Nó bị sao? Sao mà té?

- Nó theo em leo núi, chạy nhảy rồi té. Nó chảy máu cam thôi. Chân tay không sao hết.

- Hèn chi lúc nãy tôi nghe rõ ràng tiếng con bé mà ba nó cãi không phải!

- Nhưng máu vẫn còn chảy, em không cầm được…

- Nhà chú có thuốc lào không?

- Có, để em lấy.

Vì sợ tôi chảy máu cam hoài không cầm được nên chú phải kể thật với mẹ, trái với mong đợi của tôi là mẹ tôi sẽ chạy vào mà suýt xoa khóc lóc, thì tôi lại thấy mẹ lừng lững đi vào với cái roi dâm bụt trên tay.

Đắp một vê thuốc lào vào mũi tôi cho cầm máu, rồi mẹ nhìn tôi, có lẽ thấy tôi không đến nỗi nghiêm trọng lắm nên mẹ bắt tôi đi về nhà rồi mới tra hỏi:

- Tại sao không nghe lời mẹ?

- Dạ...

- Mẹ phải đánh cho con chừa từ nay không được phép trốn mẹ đi đến những chỗ nguy hiểm nữa hiểu chưa?

Vút...vút.. hai roi đau quắn đít đó làm tôi hết chảy máu cam, có lẽ là do đau quá! Tôi đang đau, sao mẹ nỡ xuống tay mạnh như vậy chứ? Hu hu...

Mẹ bỏ ra ngoài, tôi nghe tiếng ba làu bàu:

- Con còn đang đau sao em còn đánh nó?

- Em phải làm vậy để nó nhớ. Nó đau một, em đau mười...

Một lát sau, mẹ trở vào với chậu nước ấm và một chiếc khăn, lau mặt mũi và mấy vết trầy trên tay chân cho tôi, vừa lau vừa khóc...

Tôi không còn cảm thấy cái đau ngoài da kia nữa mà cảm nhận một nỗi đau từ thấu tận tâm can. Mẹ tôi cương trực, nghiêm khắc là vậy chỉ mong chúng tôi nên người...

Trận đòn đó rồi cũng mau chóng không để lại nỗi sợ hãi nào trong tôi. Nhưng từ lần đó, tôi phát hiện ra rằng mình rất bị thu hút bởi màu tím. Có người đã từng hỏi tôi tại sao tôi yêu màu tím, thật ra tôi thích nó ngay từ khi tôi chưa biết nó tên gọi là màu tím, chỉ gặp và yêu quý đến mức độ quên đi nguy hiểm, quên đi lời dặn dò của người lớn. Bởi vì đó là màu sắc đó, chẳng vì một nguyên nhân nào, mà chỉ là cái thế giới không màu sắc của tôi bỗng một ngày nào đó tràn ngập một thứ màu ấm nồng và tha thiết đến lạ lùng, kiểu như từ kiếp trước tôi đã đem theo nó đến kiếp này vậy.

Sắc màu ấy đối với tôi nồng ấm và nhẹ nhàng lắm. Tôi nghe người ta nói rằng màu tím buồn, và ai yêu thích màu sắc ấy cũng sẽ có một cuộc đời không vui. Tôi không đồng ý hoàn toàn với quan điểm đó mặc dù ở tuổi của tôi, tôi chưa biết niềm vui hay nỗi buồn được định nghĩa ra sao, chưa tưởng tượng nổi cuộc đời mình sẽ trông như thế nào và nếu có những u buồn chợt đến thì mình sẽ đối diện với nó ra sao! Có lẽ tôi sẽ ngã quỵ ở đâu đó một mình, hay có lẽ tôi sẽ can đảm vượt qua tất cả?

Thi thoảng tôi thấy mình ủy mị.

BÀI HỌC VÀ RÈN LUYỆN

Đó là thi thoảng thôi, chứ tôi vẫn coi mình là một thằng con trai.

Tôi có một trò chơi khác là phóng mình qua cái hàng rào thép gai, trò chơi này không dành cho con gái, nhưng tôi đã phóng qua phóng lại nhiều lần đều thành công và tỏ ra đắc chí với mình lắm, có một lần đó phóng sao không biết dính cái quần vào dây thép gai té đập mặt xuống đất, may mà không xịt máu cam ra như lần té trên núi vừa rồi. Không có ai nhìn thấy nên tôi lồm cồm bò dậy, vuốt mấy hạt cát dính với máu do vết trầy trên mũi xuống rồi lén lén vòng ra sau nhà rửa cho sạch.

Tôi biết có một bà có thằng con trai bằng tuổi tôi, nó mà bị té kiểu này sẽ ré lên mà khóc, rồi bà ấy xuất hiện rối rít xuýt xoa, hỏi tại sao con té, rồi sẽ dùng tay hay cái gì đó đánh cái vật hay cái gì đó làm té con bà.

Tôi cũng muốn làm vậy lắm, nhưng tôi biết có làm cũng chẳng ích lợi gì, vì mẹ tôi sẽ không bao giờ làm tương tự như bà đó, mẹ sẽ nói: con tự làm tự chịu, cái hàng rào nó không làm gì con, tự con bất cẩn nhảy qua nên bị té, chưa dập mặt ra là may còn khóc lóc cái nỗi gì!

Mà tôi công nhận mẹ tôi nói đúng, nên thôi cũng chẳng nhõng nhẽo làm gì, đã có gan làm thì có gan chịu vậy, vài ngày sẽ lại hết đau.

Cái cách dạy con cứng cỏi của mẹ tôi đã tôi luyện cho chúng tôi sống có trách nhiệm và sẵn sàng nhận trách nhiệm mỗi khi trót làm sai điều gì. Chỉ cần bạn có thành ý, mọi việc đều có thể giải quyết được.

Thế nhưng lúc đó tôi đang trong cái cảnh cái mặt thì đau, cái quần thì lủng một lỗ to ngay đầu gối.

Tôi chỉ có một, hai cái quần thôi, nên nó có rách cũng để vậy mà mặc tiếp. Có lần chú ruột tôi chọc tôi đã hỏi:

- Quần mày sao lủng vậy?

- Dạ? ... À, con để vậy cho mát!

- Haha...cái con nhóc này!

Tôi bẽn lẽ cười, mắc cở lắm chớ nhưng mà biết làm sao. Thời ấy phải có mốt quần rách như bây giờ chắc tôi sẽ trả lời là mốt nó vậy đó chú! Nhưng mốt quần rách chưa bao giờ được mặc bởi tôi lần thứ hai kể từ ngày đó. Nó mãi mãi ở lại với tuổi thơ tôi mà thôi. Tôi nhìn các bạn trẻ bây giờ trong trang phục đó mà nhớ lại tuổi thơ của mình, và thầm mỉm cười, mình đi trước thời đại cả một chặng đường dài.

***

Tôi tập đi xe đạp để có thể tự mình đạp xe đến trường khi vào lớp một. Con nít thời của tôi thật thích, chẳng có cha mẹ nào sợ con mình bị bắt cóc khi đi học một mình như cái thời bây giờ.

Tôi tập xe đạp một mình, ba mẹ và chị tôi đều bận lên núi nhặt chì. Con đường từ cổng vào đến nhà cũng được vài chục mét và hơi dốc một chút, thế là tôi cứ dắt xe lên dốc, rồi leo lên xe, đạp thả dốc để lấy thăng bằng, lần đầu tiên thả dốc, tôi lao thẳng xe vô cây táo bên đường, một cái gai táo đâm vô da đau nhói. Tôi vừa xuýt xoa đau vừa dắt cái xe đạp lên cổng tiếp, tôi quyết tâm tập xe cho bằng được.

Lần thứ hai tôi đạp xa hơn khỏi bụi táo, và lại lao vào bụi chuối. Có vẻ là êm ái hơn cái bụi táo kia, nhưng mà cũng thấy ghê người vì thường mấy con rắn hay làm ổ hoặc rúc vào bụi chuối mà trú ẩn.

Ở cái vùng núi này, rắn rết nhiều lắm. Có hôm đang ở nhà nghe các cô ở nhà bên cạnh la lên hoảng hốt cầu cứu, tôi biết ngay là có rắn vào nhà hoặc vào chuồng gà phía sau nhà các cô để bắt gà ăn. Những lúc ấy, mẹ và cậu tôi đều thủ sẵn một cây gậy dài và chạy sang để đập con rắn giúp.

Mấy con rắn rất nguy hiểm, lỡ dẵm vô đuôi nó là thế nào cũng bị nó quay đầu lại phập cho một cái. Tôi ớn người khi nghĩ đến việc đang nằm trong một ổ rắn ẩn trong bụi chuối. Phải một lúc sau, tôi mới có thể bò ra khỏi đó và kéo chiếc xe đạp ra.

Cái xe của tôi rất bền, tông hai lần như vậy mà không hề hấn gì. Nó là loại xe sườn ngang, không phù hợp cho bé gái, nhưng có xe đã là một điều may mắn lắm đối với tôi rồi, mà nào tôi có nghĩ mình là con gái đâu chứ!

Lần thứ ba, có lẽ vì sợ bụi táo và bụi chuối, tôi đã có thể loạng choạng lao xe đi qua chúng nó, và thế là tôi biết đi xe đạp!

THỜI CẤP MỘT HÙM BEO

Và rồi tôi hiển nhiên được tự do tung tăng đi học một mình trên con đường ven chân núi dẫn ra tới đường quốc lộ để đến trường, bởi vì ba mẹ tôi đều bận đi làm để có tiền lo cho chị em tôi ăn học. Chiếc xe đạp trở thành bạn thân thiết nhất của tôi, âm thanh cọc cạch của nó khiến tôi cảm thấy vui vui.

May thay dù quậy như con trai nhưng tôi học hành không tệ. Trong lớp đều răm rắp nghe lời thầy cô, lại ít nói hay làm nên cô thầy cũng yêu quý lắm. Ba đi họp phụ huynh cho tôi thường tỏ ra tự hào vì tôi hay được khen.

Tôi rất nhiệt tình trong lớp, cô thầy nhờ gì cũng làm, kể cả bê bàn ghế hay làm việc gì nặng nhọc.

Nhưng tôi chẳng chơi thân với ai, cả con trai lẫn con gái. Với gương mặt hết sức lạnh lùng, đi đường chỉ biết nhìn thẳng, không bao giờ ngó ngang ngó dọc, ngay từ lớp một tôi đã được cho là đứa kiêu kỳ, khó gần có tiếng.

Thế nhưng ở nhà thờ, tôi lại được chọn là một trong hai trẻ đọc sách Thánh trong dịp Xưng tội lần đầu. Tôi hồi nhỏ ngọng nghịu nhưng đến khi học chữ lại đọc rành mạch không sai chính tả. Nhờ vậy nên mới được chọn.

Tôi run lắm, lần đầu tiên đứng trước bao nhiêu người, tôi chỉ cắm đầu vào quyển sách mà đọc chứ không dám ngước lên. May sao không vấp váp chữ nào nên từ đó có dịp gì phải đọc sách hay đọc lời cảm ơn chi đó là các Sơ đều gọi tôi.

Bà nội tôi có mối quan hệ tốt với các Cha và các Sơ, không biết sao mà khi thấy tôi, Cha và Sơ nào cũng bảo con bé này sau này sẽ đi tu, nhìn nó có nét của Sơ đấy!

Tôi không biết đời tu ra sao, chỉ thích thú khi thấy các Sơ đi đâu cũng được người ta chào “con chào Dì”, thấy có vẻ được trọng vọng lắm!

Thật ra sau này tôi mới biết đi tu là một sự hãm mình hy sinh và phục vụ, bạn phải có một tình yêu vĩ đại với tất cả mọi người, nhất là những người nhỏ bé, yếu đuối, bệnh tật theo tinh thần phục vụ của Chúa, bạn phải dẹp bỏ tất cả những sở thích cá nhân và sống một đời sống đơn sơ...

Mùa hè năm đó, tôi và chị được mẹ cho về ngoại chơi. Ba mẹ con dắt nhau ra đường lộ đón xe đò, chờ mãi có một chiếc tấp vào đón mẹ con tôi.

Trong suốt chuyến xe, tôi ngồi im như thóc mà quan sát xung quanh, xe đông khách thêm mỗi lần tấp vô, tiếng còi xe và tiếng người lơ xe lanh lảnh hỏi khách đi về đâu, hàng cây ven đường như chạy giật lùi khi xe chầm chậm băng đi.

Hồi đó, xe chạy chậm lắm, đa phần xe chạy bằng than nên cái thùng xe có chỗ nóng khủng khiếp, nhà tôi lên Sài Gòn đi phải ba tiếng (bây giờ chỉ chừng một tiếng mười lăm phút).

Tới bến xe, ba mẹ con lại bắt xe xích lô về nhà ngoại, các ông đạp xích lô vạm vỡ, đen nhẻm và có mùi nắng khét trên người. Ngồi trên xích lô băng băng hòa trong dòng người, tôi sung sướng nhận ra mảnh đất Sài Gòn này là nơi mà nhất định sau này tôi phải trở lại, nơi này y học đã từng cứu được mạng sống của tôi, nơi này, mẹ tôi đã sống suốt những tháng ngày tuổi thơ của mình...

Bà ngoại tôi đã mất từ khi ba chưa lấy mẹ, nên chỉ còn ông và các bác, hai cậu và dì. Ông tôi rất giỏi chữ Hán Nôm, nhà ông treo hàng hà sa số các bức vẽ bằng mực tàu với nội dung và bút pháp rất đẹp, tôi khoe ông bức hình chụp hôm được đọc sách Thánh, lấy làm tự hào vô cùng vì mình cũng có chút thành tích khoe ông, bởi vì lúc nào tôi cũng ngưỡng mộ ông tôi.

***

Sau chuyến đi mở tầm mắt, tôi lại quay về Bà Rịa để tiếp tục vào năm học mới.

Một hôm đi học về, tôi thấy có một bữa ăn thịnh soạn liền sà vào, cậu lấy cơm và gắp vào chén của tôi một miếng gì đó, thấy món lạ tôi cũng nghi ngờ không dám ăn, cậu bảo đó là thịt gà. À, thịt gà thì tôi đã ăn, và tôi hiển nhiên thích thịt gà, chắc là cậu chế biến theo cách khác, tôi tin lời cậu nên ăn liền, ôi ngon quá, ngon hơn bình thường thật, “thịt gà” bằm xào xả ngon quá trời ngon, tôi ăn một lúc hai chén cơm mà vẫn còn thèm thuồng lắm.

Cậu cười cười rồi hỏi:

- Ngon không?

- Dạ có. Ngon lắm á cậu. Sao hôm trước cậu không làm thịt gà giống như vậy cho con ăn?

- Ha ha...thịt rắn đấy!

- Eo ơi! ...Mà sao thịt rắn ngon vậy hả cậu?

- Ừ! Lần sau có nữa cậu làm cho mày ăn!

- Dạ, ngon lắm cậu ơi!

Từ hôm đó, cứ mỗi lần nghe tiếng la có rắn, là tôi cũng túm cái cây gậy và chạy vù theo để bắt rắn, mẹ dạy để đánh rắn mà nó không chạy thoát được thì đập vào giữa người nó, rắn gãy xương sẽ không thể chạy được, lúc đó thì cứ căn đầu nó mà đập, đảm bảo không sợ nó cắn nữa.

Tôi còn nhỏ nên đâu thể một mình làm gì với con rắn, nhưng kinh nghiệm được mẹ và cậu truyền lại khiến tôi tự tin hơn nhiều, tôi không còn thấy sợ rắn nữa.

Vườn nhà tôi cũng có nhiều rết lắm, chúng thường ở dưới đám lá cây khô hoặc những gốc cây mục và ẩm ướt, mẹ tôi bắt rết cho gà ăn, hoặc bỏ vào bình rượu ngâm để bóp chân bóp tay cho khỏi đau nhức.

Tôi cũng hay lò dò theo mẹ, tay cầm cái gắp dài, vạch vạch đám lá cây khô dưới đất, hễ thấy con rết nào là gắp bỏ vào bình ngay.

Rắn, rết, bọ cạp là những con vật có nọc độc, nếu lỡ bị cắn hoặc bị chích vào da sẽ có thể gây sưng phồng đau nhức mấy ngày, thậm chí phát sốt hoặc có thể tử vong nếu lượng độc đi vào cơ thể quá nhiều. Nhưng mẹ chỉ tôi cách bắt chúng nên tôi không sợ nữa. Mà một khi rắn rết đã không sợ, thì mấy con sâu hay cóc nhái gì đó chỉ là thứ đồ chơi đối với tôi thôi.

Ở trường tôi, đám con trai hay chọc ghẹo và bắt nạt tụi con gái. Tụi nó hay dùng sâu hay thứ gì đó tương tự khiến đám con gái sợ xám hồn. Tôi cũng nằm trong tầm ngắm của tụi nó. Thế nhưng thật là một sai lầm khi đụng vào tôi - đứa chưa bao giờ nghĩ mình là con gái.

Một thằng nhóc cùng lớp lấy sâu thảy vào người tôi, tôi phản ứng lại bằng cách ném luôn con sâu về phía nó, nó đang cầm cái chạc thun (làm bằng thun đan lại, có cài hòn đá nhỏ dùng để bắn thạch sùng) nên bắn trả lại vào hông tôi, cảm giác đau ê ẩm ngay lập tức làm tôi nổi xung lên, tôi rút luôn chiếc dây thắt lưng đang đeo nhào tới tấn công nó, thằng nhóc đó xám mặt bỏ chạy sau khi dính phải một hai đường roi. Và ngay lập tức vụ đánh lộn ấy được báo lên nhà trường.

Thầy chủ nhiệm của tôi nhìn tôi bằng con mắt kinh ngạc vì thầy không tưởng tượng nổi đứa học trò ít nói và trông có vẻ yếu đuối lại dám tấn công một thằng con trai.

- Làm sao mà em lại đánh bạn?

- Dạ thưa thầy bạn cầm chạc thun bắn em trước? Tôi phân bua.

- Sao lại vậy, sao em chơi kỳ vậy? Thầy hỏi thằng nhóc đó.

- Em giỡn thôi mà sao bạn đó dữ quá!

- Mày xem đi, bắn tao chảy máu rồi còn nói tao không dữ được hả?

Tôi lật vết thương còn bầm tím bên hông ra, nói một cách hùng hổ. Thầy vội can ngăn:

- Ôi ôi! Thôi được rồi. Em đừng gọi bạn bằng mày như thế! Này Phúc, em mau xin lỗi bạn! Con trai mà đánh con gái là sai rồi. Thầy biết em không cố ý, nhưng em đã làm bạn bị đau!

Nó mếu máo:

- Bạn đánh lại em bằng dây thắt lưng rồi mà, em cũng đau!

Thầy nghiêm mặt:

- Không cãi thầy. Nếu em không chọc bạn trước thì bạn đâu có đánh em!

Hừ! Thầy nói quá đúng! Ai biểu chọc ai không chọc lại chọc tôi! Giải quyết xong, thầy yêu cầu giải tán, tôi lầm lũi đi ra, bỗng theo phản xạ của mình, tôi ngoái lại phía sau, thấy thầy đang cười và nhìn tôi lắc đầu!

Kể từ ngày đó, chẳng có thằng con trai nào dám ho he chọc ghẹo tôi nữa, mấy đứa con gái cũng làm thân với tôi hơn để được bảo kê. Tôi - lớp ba - dữ có tiếng!

Bây giờ tôi không còn nhớ mặt thằng bạn đã lỡ đắc tội với tôi và cũng không biết nó đang ở đâu trên trái đất này. Nhưng tôi chắc chắn rằng nó sẽ không bao giờ quên con nhỏ dữ như bà chằng ngày trước.

***

Mấy đứa trong giáo xứ cùng lứa với chị em tôi ghét chúng tôi lắm. Tôi cũng chẳng biết vì sao! Người ta thích ghét thì người ta ghét chứ sao mình quản được?

Tôi cũng chẳng thích chơi với ai ở đây cả, tôi không thích việc tụm năm tụm ba nói hết chuyện người này đến chuyện người khác, tôi nghĩ rằng ai đó nói xấu về người khác với bạn cũng sẽ nói xấu bạn với người khác y như vậy, thậm chí thêm mắm thêm muối vào, thêm những lời xỉa xói và mai mỉa, ra vẻ thiên hạ này chỉ có một mình họ là tốt đẹp, còn con A thằng B nào đó là đứa tồi tệ chẳng đáng sống trên đời.

Tôi ghét cay ghét đắng mấy chuyện đó, ai kể gì tôi cũng giữ thái độ im lặng hoặc ậm ừ cho qua, và chẳng bao giờ tôi hỏi lại hay đem chuyện đó kể lại cho một ai khác nữa, nên dường như tôi rất ít giao du thân thiết với ai, và rồi họ cũng xì xầm về tôi, về một con nhỏ kiêu ngạo ra đường không thèm nói cười với bất kỳ ai, nhìn cái mặt thấy ghét!

Tôi mặc kệ chẳng thèm quan tâm. Họ có ghét thì tôi vẫn sống, vẫn vui vẻ với những thú vui của riêng mình. Họ có dèm pha thì tôi cũng chẳng mất đi cái gì hết.

Cứ thế tôi đi học rồi về nhà, chỉ biết con đường đến trường, đến nhà thờ, đi cùng tôi vẫn là chiếc xe đạp sườn ngang nhỏ nhắn đã bạc màu, tôi vừa đi vừa nhẩm mấy bài học trong đầu, đi qua bao nhiêu người cũng không nhìn xem người đó là ai...

Lên lớp bốn, tôi có vẻ to cao hơn, tôi thua chị tôi đến năm tuổi, nhưng cao không kém chị tôi nhiều. Món nước cơm của cậu chắc đã phát huy tác dụng, nhìn tôi lúc này không ai nghĩ là đã từng còi xương đến mức xém mất mạng.

Có một lần vừa tan giờ học giáo lý, tôi thấy một đám đang tụm ở cuối nhà thờ, và chị tôi đang đôi co gì đó với họ, tôi tiến đến bên cạnh chị tôi và trừng mắt nhìn mấy “đối thủ” dù chưa biết có việc gì. Một người trong số đó lên tiếng:

- Ê mày nhìn gì? Định bênh nó hả?

- Chị tao tao không bênh, không lẽ tao bênh mày?

Tôi trả lời một cách ngạo nghễ. Liếc con mắt hình viên đạn quét qua cả đám. Có đứa nào đó xì xầm phía bên kia, rồi cả bọn bỏ đi. Tôi không biết nhìn tôi dữ đến mức nào khi đó, chỉ nghĩ là cần phải làm thế để bảo vệ chị của mình!

Mà nào tôi có thương chị mình lắm đâu, tôi ngang bướng và hay cãi lời thấy sợ. Ở nhà, hễ chị tôi sai làm gì là tôi cãi ngay, không nhắc chuyện tôi giành nhặt phân bò khô, chừa phân bò ướt cho chị nhặt, thì ăn uống hay làm gì tôi cũng hay giành phần nào có lợi hơn cho mình.

Chị tôi hay bảo tôi khôn và giỏi, ra đường không sợ ai bắt nạt. Còn ở nhà, tôi bắt nạt chị tôi thấy rõ. Có hôm tức quá chị hét lên:

- Tao đập mày bây giờ!

- Đây đây đập ngay bây giờ nhé! Lát nữa đừng có mà đập!

Tôi trả lời đầy châm chọc và bỏ chạy. Chị không thể đuổi kịp tôi, không thể phóng qua cái hàng rào kẽm gai nhanh hơn cách tôi đã tập hàng ngày.

SỞ THÍCH VÀ ĐAM MÊ

Tôi dù hùm beo vậy nhưng lại rất thích đọc sách, sách truyện Doremon không thu hút tôi bằng những quyển văn, thơ.

Hễ không phụ mẹ làm cỏ trong vườn và không tụ tập với đám con nít chơi trò đánh trận, thì tôi chúi mũi vào mấy quyển sách mượn trong thư viện trường. Các bài văn mẫu, các bài bình thơ khiến tôi đặc biệt yêu thích.

Văn và thơ lúc ấy chỉ mới hình thành trong trí óc còn nơn nớt, tôi chỉ là nhạy bén với nó hơn các môn học khác.

Khi cô yêu cầu đọc cả bài văn hay bài thơ, rồi tóm lại đại ý của bài viết đó, tôi thường là đứa giơ tay phát biểu đầu tiên. Dường như có một tia sáng lóe lên trong đầu tôi, và rồi tôi phải nói ra hoặc viết ra ngay lập tức ý mình vừa nghĩ, bởi vì chỉ khoảng năm phút sau là cái ý ấy có thể không còn sắc nét và chính xác như vậy nữa.

Tôi được trường cử đi học bồi dưỡng và thi năng khiếu văn vào năm học cuối cấp. Có đạt một vài giải nhưng không phải là giải cao nhất, tôi vẫn thua kém một số bạn trường khác trong tỉnh giỏi hơn ở môn học này.

Tôi tất nhiên có quyền tự hào vì thành tích học tập không tệ của mình, nhưng trái với vẻ tự hào của tôi, mẹ chỉ ôn tồn bảo:

- Con à, đừng bao giờ tự mãn, tự cao, làm như vậy là tự đào hố chôn mình đấy!

Cho đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ như in câu nói này và vẫn luôn nhắc mình mỗi khi tôi thành công trong việc gì đó dù nhỏ hay là lớn. Câu nói đó luôn làm tôi lùi lại một bước chân để quan sát và thận trọng đối với vị trí của mình, rồi sau đó mới điều chỉnh mình một chút để vừa vặn hơn với vai trò mà mình đã lãnh nhận. Có thể chậm, nhưng không thể để sự tự mãn hoặc tự cao làm mình vội vàng vấp té.

Mặc dù lúc mẹ tôi nói với tôi câu đó, tôi chưa định hình được cái gì gọi là tự cao, tự mãn. Tôi đi thi chỉ biết rằng đi thi đạt thì có tiền thưởng đem về cho ba mẹ đỡ nhọc nhằn. Còn thi không đạt thì cũng chẳng mất mát gì cả, chỉ là hơi buồn về mặt cảm xúc thế thôi.

Tuy nhiên, tôi học không giỏi môn Toán, chỉ là học chiếu lệ cho đủ điểm để đạt học sinh giỏi, đơn giản vì tôi không thích chứ cũng không hẳn là tôi học dở, tôi ít chú tâm đến nó hơn và dồn toàn bộ thời gian cho môn học yêu thích của mình thôi.

Năm đó tôi có duyên với các kỳ thi, ở thị xã còn có một cuộc thi khác gọi là kể chuyện sách, biết tôi hay đọc và cũng có giọng đọc rõ ràng nên cô phụ trách giới thiệu tôi đại diện trường đi thi. Tôi khá tự tin về mặt này. Nhờ những đêm nghe cô Phi Điểu đọc truyện đêm khuya, tôi tập theo giọng đọc truyền cảm và rõ ràng đó. Cũng nhờ như thế, giọng nói của tôi được tập luyện rất nhiều khi còn nhỏ.

Âm thầm tập luyện trước gương, tôi mất rất nhiều thời gian để biến mình thành một nhân vật độc ác trong câu chuyện tôi chọn để đi thi, tôi giấu không cho ba mẹ biết, tôi ít khi chia sẻ chuyện gì với ai cho đến khi chắc chắn rằng tôi đã gần như hoàn thành nó. Tôi muốn tự mình vượt qua những vấn đề của bản thân, càng khó, tôi lại càng có hứng thú. Bởi vậy Mẹ hay nói tôi cứng đầu hoặc một khi đã quyết định làm gì thì vuốt mặt không nể mũi.

Gần ngày thi, cô phụ trách lo lắng hỏi:

- Em chuẩn bị ổn hết chưa đấy?

Tôi tự tin đáp:

- Dạ ổn ạ!

Cô mỉm cười:

- Cố gắng nhé! Cô tin là em làm được!

Chỉ một câu của cô phụ trách mà tinh thần tôi vững hẳn. Khi bạn nói với ai đó câu này, bạn phải thật chân thành tin tưởng họ, điều đó sẽ cho họ một động lực phi thường để vượt qua nỗi sợ hãi của bản thân. Cho dù ảnh hưởng của họ đối với bạn nhiều hay ít, bạn vẫn đem lại một niềm tin cho họ, với tôi niềm tin có một giá trị rất quan trọng trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Tôi đi thi, chỉ một mình tôi và cô phụ trách, lần đầu tiên đứng trên sân khấu, tôi khá run, nhưng tôi biết mình phải làm gì với kịch bản đã tốn bao nhiêu ngày tập luyện, ở bên dưới đầy người lạ, cứ xem như không thấy họ.

Mười lăm phút cho một tiết mục thi, tôi đã canh giờ rất cẩn thận ở nhà nên giờ mặc sức mà diễn, không cần quan tâm thời gian hay không gian chi nữa...

Tiếng vỗ tay rào rào bên dưới làm tôi thoát hẳn ra khỏi câu chuyện của mình, tôi đứng như trời trồng trên sân khấu một lúc, cô phụ trách tiến lên tươi cười đón tôi xuống, tự nhiên bước xuống rồi mới thấy chân tay run rẩy, trống ngực thùm thụp và mồ hôi toát ra. Như mới thoát xác!

Tôi đạt giải nhất trong kỳ thi tại trường, trường sẽ cử tôi đi thi cấp thị xã, trường gởi thư mời gia đình tôi đi ủng hộ và xem tôi trình diễn. Cô phụ trách nói rằng tôi sẽ kể chuyện tốt hơn nữa khi có người nhà ủng hộ. Thế nhưng, đó là một sai lầm. Tôi thậm chí đã lắp bắp không ra tiếng khi nhìn thấy trong hàng ghế khán giả là ba tôi đang ngồi chăm chú nhìn con gái. Tôi không làm tốt như lần đầu kể câu chuyện đó ở trường, chẳng hiểu vì sao tôi lại có cảm giác không thể biến thành người khác khi ở giữa gia đình mình, tôi không muốn ba mẹ nhìn thấy tôi trong một vai diễn phản diện cho dù đó chỉ là một vai diễn.

Tôi hít một hơi thật sâu và nhắm mắt lại. Cả hội trường im như tờ. Rồi bắt đầu có những tiếng xì xào.

- Sao lạ vậy? Sao con bé không nói tiếng nào?

- Hay cốt truyện là vậy?

- Không đâu, trông em ấy có vẻ run quá đấy

- Cố lên nào, cô tin em làm được mà!

Tôi nghe giữa những tiếng lao xao ấy có một giọng nói của cô phụ trách, là câu nói quen thuộc của cô mà tôi nghe được lần thứ hai. Đó là câu nói có tác dụng thần kỳ với tôi, ít nhất là trong lúc tôi cảm thấy mất hết tự tin như bấy giờ. Tôi đã cố gắng làm hết khả năng để dành lấy giải ba của cuộc thi thị xã. Đó không phải là một kết quả như cô phụ trách mong đợi, nhưng là kết quả của một sự cố gắng lớn đối với một đứa trẻ mười tuổi.

***

Tôi phát hiện ra mình mê sân khấu từ lúc đó. Nó có một điều gì đó thật cuốn hút.

Đối với cuộc sống thường ngày, bạn đã đóng nhiều vai trò khác nhau lắm, nhưng bạn có bao giờ nhập vai của người khác để lắng nghe và cảm thông với suy nghĩ và hành động của họ chưa?

Mà ác một cái là không hiểu cớ gì tôi đóng vai ác nổi bật hơn vai hiền nhiều, ví dụ nếu đóng Tấm Cám thì vai Cám hay Dì Ghẻ sẽ diễn tốt hơn vai Tấm vậy!

Ai đóng vai ác cũng bị khán giả ghét, tôi không quan tâm, trong tâm hồn non nớt của một đứa trẻ lớp năm, tôi ước ao sau này trở thành một diễn viên, bởi vì chỉ khi lên sân khấu, tôi mới cảm nhận được thân phận của người khác và sống với thân phận ấy mà không sợ người đời cho rằng mình đóng kịch, tôi chỉ muốn thỏa niềm đam mê, đóng vai ác cũng được vì đằng nào thì cũng đã bị ghét sẵn rồi!

Ước mơ ấy đối với tôi ngày đó rất cháy bỏng. Và tôi biết là tôi đã từng thể hiện nó khi còn bé, lúc chơi bán hàng một mình, đứa trẻ vô tư chơi và nói chuyện một mình đó vốn đã ấp ủ trong người một khao khát thể hiện mình ở nhiều vai trò. Dường như cuộc sống này là những bí mật mà nó có nhiệm vụ phải khám phá cho hết.

Tại sao tôi không chọn con đường nghệ thuật cho dù tôi có ước mơ ngay từ nhỏ? Câu hỏi này sẽ được trả lời ở một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời tôi sau này... Một ai đó ngoài mẹ đã ảnh hưởng nhiều đến định hướng và suy nghĩ về cuộc đời của mình, mặc dù người ấy thực sự không còn tồn tại một cách hữu hình trong cuộc sống của tôi. Một hoàng tử mà đối với quãng thời gian thơ ấu của mình tôi đã từng ao ước trở thành.

Năm đó, chị tôi phải nghỉ học hẳn để phụ ba mẹ và nhường cho tôi đặc quyền đi học.

Chị mở 1 xe bán thuốc lá ở ngay trước cửa nhà bà nội. Nhà bà nội tôi ở ven đường quốc lộ, nên các thanh niên đi xe ngang qua thường ghé vào mua thuốc lá hút. Chị tôi còn phải tranh thủ phụ việc cho bà và làm việc nhà nên lúc nào tôi không đi học thì phải ra trông chừng tủ thuốc, có người ngồi đó thì khách đi ngang mới ghé vào để mua. Tôi vừa ngồi coi vừa lấy sách ra đọc, một công mà được đôi ba việc.

Trong khi cả nhà đều phải làm để kiếm cơm, tôi có lẽ là sung sướng nhất, vừa ngồi mát, được đọc sách thoải mái. Lâu lâu mới có vài anh xe tải tấp vào mua điếu thuốc lẻ hút liền hoặc mua hẳn một gói để dành.

- Bé ơi, bán cho anh 3 điếu thuốc

- Năm ngàn ạ

- Nè, thối tiền cho anh đi

- Dạ

- Nè, dư rồi. Anh đưa có mười ngàn sao em thối lại mười lăm ngàn vậy?

- Ơ… cảm ơn anh, cho em xin lại…

Tôi bán nhanh lắm nhưng thường tính tiền lộn, người nào đưa bảo đủ rồi nha là tôi cứ thế cất tiền không đếm, ai đưa tiền lớn hơn phải thối lại thì thế nào tôi cũng đưa dư, gặp người tốt họ cười xòa rồi trả lại, gặp người vô tình thì coi như xong.

Không biết có phải do tôi bán lỗ vốn của chị tôi không mà xe thuốc cũng chỉ tồn tại được hơn một năm sau đó.

Thế nhưng có một lần chào cờ, cô hiệu trưởng kể với toàn trường về một tấm gương vượt khó

- Cô đã từng thấy một bạn nhà nghèo, ngày nào cô đi ngang qua cũng thấy bạn đang học, vừa coi tủ thuốc vừa học bài, các em nên học tập tấm gương của bạn ấy.

Xung quanh tôi có tiếng xôn xao của lũ bạn:

- Ai vậy? Cô nói đứa nào thế?

- Không biết nữa

Cô đang nói về tôi ư? Cái con nhóc sung sướng ngồi chễm chệ trên chiếc ghế coi tủ thuốc lá dùm cho chị, trong tay luôn có một quyển sách không biết thể loại gì nhưng dày đặc các con chữ.

Tôi chưa bao giờ ý thức được chuyện mình siêng năng học hành và phụ giúp gia đình, tôi chỉ nghĩ đơn giản là số tôi nó sướng, ngồi đó có làm gì đâu, mang tiếng học bài chứ thực ra là chúi mũi vô mấy quyển thơ và bình thơ, mang tiếng phụ giúp gia đình chứ thực ra chỉ là canh tủ thuốc, ai mua thì bán thì có mời mọc hay làm gì cực khổ đâu!

Thỉnh thoảng chị tôi cho tôi vài đồng lẻ, tôi thèm cái món kem chuối nhà bà Đắc thường bán, nên có đồng nào là lại ngay lập tức mua ăn cho thỏa lòng, có khi ăn cả 2-3 cây cùng một lúc mà vẫn còn thèm lắm! Lũ bạn tôi cũng thế, không biết bà ấy có bỏ gì vào món kem chuối này không mà đứa nào đứa nấy nghĩ tới thôi đã chảy nước miếng rồi.

Đối với những đứa trẻ nơi xóm núi nghèo nàn, ngoài việc đi học ra thì còn phải lăn lộn bươn trải phụ cha mẹ kiếm cái ăn qua ngày. Đứa thì lên núi lượm củi, hoặc bẻ măng về ăn, có dư thì đem ra chợ bán kiếm vài đồng.

Vô tình tôi gặp được một người bạn thủa ấu thơ trên facebook. Phải nói rằng mặt tích cực của mạng xã hội là giúp người ta tìm thấy nhau từ những kỷ niệm hoặc thông tin rất nhỏ nhoi. Người bạn ấy tôi chưa từng gặp lại kể từ hồi chia tay cấp một. Tôi tự cho là mình rất vô tình và vô tâm vì tôi không thể nhớ ra cho đến khi bạn tôi kể chi tiết những kỷ niệm ngày xưa.

Bạn tôi nói rằng cậu ấy nhớ mãi những trò chơi ngày xưa, đám con trai tụ tập chơi đánh nhau, chia làm hai phe đánh giỡn thôi nhưng đứa nào cũng te tua tơi tả.

- Ê. Chơi đánh nhau đi. Ai theo phe tao thì qua bên trái.

Một đứa trong đám con trai đề nghị. Đang ngồi đọc dở quyển bình thơ, tôi đứng phắt dậy và chạy ù ra cửa, ngay chỗ bọn con trai đang tụ tập. Vội lên tiếng như thể sợ đứa nào đó giành mất vai trò thủ lĩnh phe cánh hữu của mình:

- Tao chơi nữa. Vậy đứa nào theo tao qua bên phải nha!

Vài đứa phản đối:

- Trời. Mày con gái mà tham gia nữa hả?

Tôi dõng dạc đáp:

- Ai nói tao con gái không chơi được? Tao chấp hai đứa tụi bay cùng lúc đó!

Một đứa trong số đó mỉa mai:

- Cha cha...ghê thật! Chơi thì chơi, đau cấm khóc nha!

Tôi đanh thép đáp:

- Nếu tao khóc thì mày cũng mếu, chơi đi đừng nói nhiều nữa. Đứa nào theo phe tao?

Tôi đứng đó chờ, có đứa từng tham gia trò đánh trận ở nhà tôi thì mạnh dạn đứng về phía tôi. Vài đứa nhỏ con và đen nhẻm rụt rè đứng về bên trái, rồi lại chạy về bên phải vì bị đám kia từ chối, trên gương mặt nhỏ thó vẫn còn tỏ vẻ nghi ngờ, không biết là theo cái con nhỏ trắng da dài tóc này liệu có bị bên kia dập cho tơi tả hay không?!

Mà nhờ mấy đứa nhỏ con nhiều nên tính ra quân tôi lại đông hơn bên kia. Quan sát xong tôi chia quân liền:

- Xong chưa? Tụi bay theo tao tấn công trước. Không được mạnh tay quá. Đứa nào nhỏ con thì hai đứa quýnh một đứa, rồi quay về hỗ trợ tao nha.
- Nghe rõ!

Thế là bọn chúng tôi quần thảo lẫn nhau. Mồ hôi mồ kê nhễ nhại, vừa cười vừa giỡn mà đau thấy ông thấy cha, thụi được một cái là bỏ chạy chứ không bị thằng to con nó quýnh lại.

Tiếng trống thùng thùng báo hiệu giờ chơi kết thúc, cũng là lúc mặt mũi đứa nào đứa đó lấm lem. Có đứa rách cả dép vì chạy nhiều, quần áo xộc xệch hết.

Một đứa rên rỉ:

- Ui da nãy mày mạnh tay quá, giờ tay tao đau rồi nè!

Đứa khác nói:

- Tao cũng đau nè! Con trai mà sợ đau gì? Mà công nhận bữa nay có con Trinh chơi vui ha!

Thằng bạn ngồi gần tôi hỏi nhỏ:

- Ê mày có bị đau chỗ nào không Trinh?

Tôi đáp:

- Đau chứ! Mà vui mà! Có chơi có chịu.

Nó nhoẻn miệng cười:

- Ừ, vui mà. Mai chơi nữa không?

- Để coi.

Tôi lạnh lùng đáp.

Bạn có bất ngờ khi tôi lại khoái chơi cái trò của đám con trai? Sân trường đầy trò chơi con gái, đánh cầu, nhảy dây, chơi banh đũa... thế mà chẳng có trò chơi nào khiến tôi bỏ quyển sách lại mà tham gia hăng hái như trò đánh nhau cả. Nhất là khi tôi đã luôn nổi tiếng kiêu kỳ không chơi với ai, thì tôi lại hoà nhập với mấy đứa con trai dễ dàng làm vậy!

Nhưng tôi biết thật ra mấy đứa con trai cũng cố tình nương tay với tôi ít nhiều. Vì tôi vừa được gắn cái mác học sinh giỏi văn thị xã trở về.

Đối với tụi con gái, tôi chỉ thường chơi nhảy dây chung. Hai đứa con gái cầm hai đầu dây quất theo chiều kim đồng hồ, tôi sẽ canh khi nào thích hợp để nhảy vào và làm sao để tránh không bị đạp vào dây. Cứ như thế, cái dây quay và người tôi cũng nhảy lên hụp xuống theo cái dây, điệu bộ rất thành thục. Khi nào mệt thì nhảy ra và đứa khác sẽ nhảy vô. Nhưng tôi nhảy rất lâu, đang nhảy thì mấy thằng con trai nhào vô nhảy ké, tức quá tôi quát to rồi đuổi theo cái thằng nhóc vừa dám cả gan phá bĩnh vừa rồi. Điệu bộ của tôi hùng hổ như một thằng con trai.

Năm học cuối cấp có rất nhiều kỷ niệm. Tôi được cô giao cho nhiệm vụ tổ chức học nhóm cho các bạn trong tổ. Một số bạn ở khá xa phải đạp xe đạp hoặc lội bộ cả cây số để đến nhà tôi trong xóm núi. Tôi phải ngồi ôn lại chính tả và giúp các bạn tìm đại ý bài cũng như đưa ra các phân tích cho bài viết. Đó là sở trường của tôi. Riêng môn toán tôi phải nhờ tới sự trợ giúp của mẹ.

Một điều khiến tôi vô cùng nể phục mẹ là bài toán nào mẹ cũng giải được, trong khi tôi ngoài việc tập trung nghe giảng ở lớp thì về nhà phải nhờ mẹ khai sáng thêm lần thứ hai. Tôi tự biết mình chẳng mấy thông minh về số học, nên vì vậy mà tôi buộc phải dành nhiều thời gian cho nó hơn, mặc dù chẳng mấy hứng thú. Người ta bảo là "cần cù bù thông minh" có lẽ cũng đúng cho trường hợp của tôi đây.

- Học xong rồi hái trái cây nha. Nhà mày có cây ổi với bụi táo to ghê!

Một đứa trong nhóm đề nghị. Cả bọn liền nhao nhao theo:

- Đúng đó! Mày cho tụi tao hái nha!
- Ừ, để tao xin mẹ tao cho.

Tôi gật đầu không mấy hào hứng. Tụi bạn tôi sẽ hái sạch mấy trái ổi cóc ruột đỏ thơm tho của tôi mà bỏ vào đầy cái bụng của chúng nó. Cây ổi này đã gắn bó với tôi từ nhỏ, thân nó to và vươn lên đến tận mái nhà, trái của nó nhỏ bằng ngón chân cái thôi nhưng ruột đỏ và thơm lắm lắm. Cũng vì cái tội mê ăn ổi và ăn luôn cả ruột ổi nên đã có vài lần bị táo bón đau rêm, thế mà vẫn cứ ăn chả sợ gì.

- Có cây phượng nè tụi bay. Hoa đẹp lắm!

Thằng Phi lên tiếng rồi hí hửng leo lên. Vừa lên tới cành to định giơ tay ra hái nhánh hoa thì nó nghe có tiếng la:

- Xuống ngay! Tụi bay phá làng phá xóm phải không?

Nó nhìn xuống, mặt mũi tái xanh, ông hàng xóm đang loay hoay kiếm cái cây nhắm chừng sẽ vụt vài roi vào mông nó. Nó vội vàng tụt ngay xuống và cắm đầu bỏ chạy không kịp chào mẹ tôi như mọi ngày.

Mấy đứa khác thấy thế cũng vội co giò chạy về hết. Tôi lặng lẽ thu dọn đám tàn dư tụi nó để lại, trong lòng chả có chút cảm xúc gì đặc biệt. Thế là lại hết một ngày!

Kết thúc năm học cuối cấp, tôi có nhiều bạn bè nhưng vẫn không có một đứa bạn thân nào. Xong việc là tôi lại đọc sách, chép thơ, tự làm bạn với mình.

Bởi vậy đến giờ khi tôi trở về thăm quê, nhiều người biết tôi chứ tôi ít biết ai. Chị tôi hỏi có biết hay có nhớ người nào đó, tôi khó có thể hình dung ra họ, loáng thoáng mơ hồ nghe đâu đó có cái gì quen quen trong ký ức thế thôi. Thi thoảng tôi cho là mình bị mất trí nhớ ở một giai đoạn nào đó, đến nỗi có người gặp tôi tay bắt mặt mừng hỏi chuyện, nhưng tôi không thể nhớ họ là ai, kể cả khi họ nhắc rằng tôi đã từng chơi hay từng làm gì đó chung với họ trong một dịp nào đó trong qúa khứ…

Thời đó chưa có điện nên tôi toàn đọc sách trong ánh đèn dầu hoặc ánh trăng bên cửa sổ. Căn phòng nhỏ xíu cạnh cửa sổ lúc nào cũng có bóng dáng của một con bé thoạt nhìn rất giống con trai, gác cả hai chân lên bàn mà đọc sách.

Ngoài kia trăng sáng, cả một khu vườn đầy những ánh vàng, mấy nhánh cây rung theo gió tạo thành những hình thù ma quái ngoài cửa sổ, không gian im lặng tuyệt đối đến nỗi chỉ tiếng côn trùng vang lên rên xiết trong đêm nghe những não nùng...

Đâu đó trong đầu óc non nót của mình, tôi bắt đầy cảm thấy một nỗi buồn không rõ nguyên nhân...

KẾT THÚC

Tuổi thơ của những đứa trẻ thôn quê chắc phần nào đó giống nhau. Bạn có tìm được đâu đó trong câu chuyện của tôi hình ảnh thời thơ ấu của mình không?

Đôi lúc tôi muốn các con tôi được trải qua tuổi thơ đầy những câu chuyện thú vị và trải nghiệm tuyệt vời với thiên nhiên, thế nhưng cuộc sống thành thị có thể đang biến chúng thành lũ gà công nghiệp với tuổi thơ chán ngắt được lập trình sẵn, sáng nào cũng thức dậy cùng tiếng kêu réo của cha mẹ thay cho tiếng gà báo hiệu bình minh. Ăn uống uể oải vì đã đủ đầy, không thiếu thốn đến độ ăn tô cơm nguội với cá kho từ ngày này qua tháng nọ vẫn thấy thèm thuồng. Xem những bộ phim rô bốt bạo lực và vô cảm, thay vì được thả ước mơ bay bổng theo những câu chuyện tưởng tưởng thú vị và đầy nhân văn. Không được tắm mưa vì sợ bệnh. Không được rượt đuổi nhau vì sợ té, sợ ồn ào làm phiền hàng xóm. Không được nghịch dơ vì sợ vấy bẩn ra nhà. Không được ra ngoài vì sợ bị bắt cóc...vân vân và vân vân...

Thế nên hè về là tôi sẵn sàng xa bọn trẻ để chúng về quê hai tháng, ít nhiều cũng có được một chút cảm nghiệm tuổi thơ nào đó khác biệt và thú vị hơn những gì đã diễn ra trong mười tháng còn lại. Để sau này có đứa nào đó ngẫu hứng kể chuyện tuổi thơ như mẹ thì cũng có cái để mà kể chứ! J

Tạm chấm dứt câu chuyện về thời thơ ấu của tôi ở đây. Tôi sẽ viết tiếp về những chuỗi ngày sau đó khi nào tôi có thời gian và cảm hứng đủ. Bây giờ tôi phải quay về hiện tại với công việc chuyên môn đầy bận rộn nhưng rất thú vị, với gia đình bé nhỏ có hai cậu bé nghịch ngợm, làm một bà nội trợ sáng tạo, không ngừng học tập và rèn luyện.

Hẹn gặp lại các bạn!

Vĩnh Trinh

2017